مقایسه اثربخشی شناخت ‏درمانی مبتنی بر ذهن ‏آگاهی و درمان فراشناختی بر کاهش افکار وسواسی بیماران اضطرابی در راستای خانواده درمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران.

2 دانشیار گروه روانشناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

3 استادیار گروه روانشناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

چکیده

هدف : پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی مداخله های شناخت‏درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی و فراشناخت برکاهش افکار وسواسی بیماران اضطرابی انجام گرفت.
روش : روش این پژوهش، نیمه تجربی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه است. جامعه آماری پژوهش، بیماران مراجعه کننده به بیمارستان معتمدی و مرکز مشاوره روشنا سمنان در سال 1398 است که از آنان نمونه ای شامل 36 نفر انتخاب گردید و به طور تصادفی در سه گروه 12 نفری شامل دو گروه آزمایش و یک گروه گواه جایگزین شدند. در ابتدا پرسشنامه افکار وسواسیOBQ،گروه مطالعه شناخت اختلال وسواس فکری - عملی (2003) ، در هر سه گروه توزیع و پاسخها به عنوان نمرات پیشآزمون ثبت شد. سپس اعضای گروه‏های آزمایش اول، بر اساس پروتکل سیگال، ویلیامز و تیزدل (2002)، تحت مداخله‏ی"شناخت‏درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی" و اعضای گروه‏های آزمایش دوم، بر اساس روش درمان فراشناختی ولز (2008)، تحت مداخله‏ی "درمان فراشناختی" قرار گرفته و نهایتا برای افراد گروه‏های گواه، هیچ مداخله‏ای انجام نپذیرفت. داده های بدست آمده با استفاده از روش تحلیل کواریانس چند متغیره با نرم ا فزار SPSS-22 تحلیل گردید.
یافته‌ها و نتایج : نتایج تحقیق نشان دهنده تاثیر گذاری(P<0.01) هر دو رویکرد شناخت‏درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی و درمان فراشناختی بر کاهش افکار وسواسی بیماران اضطرابی است. بعلاوه نتایج نشان داد که بین اثربخشى مداخله شناخت‏درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی و درمان فراشناختی بر کاهش افکار وسواسی بیماران اضطرابی تفاوت معناداری (P>0.05)وجود ندارد.
نتیجه گیری: با توجه به نتایج تحقیق میتوان نتیجه گرفت که هر دو رویکرد شناخت‏درمانی مبتنی بر ذهن‏آگاهی و درمان فراشناختی بر کاهش افکار وسواسی بیماران اضطرابی تفاوتی با یکدیگرنداشته و میتوانند اثر بخش باشند.

کلیدواژه‌ها


ابوالقاسمی، عباس.، حسنعلی زاده، مهدیه.، کاظمی، رضا.، و نریمانی، محمد. (1389). تأثیر درمان‌های فراشناختی و دارویی بر باورهای فراشناختی بیماران مبتلابه اختلال وسواسی-اجباری. مجله علوم رفتاری، 4(4): 305-312
اکرمی، ناهید.، کلانتری، مهراد.، عریضی، حمیدرضا.، عابدی، محمدرضا.، و معروفی، محسن. (1389). مقایسه تأثیر روش‏های درمان رفتاری-شناختی و رفتاری-فراشناختی در درمان بیماران مبتلابه اختلال وسواس-اجبار. مجله روانشناسی بالینی، 2(2): 71-59.
پاشا، رضا.، و سراج خرمی، آذر. (1397). اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر نشخوار فکری و نگرش‌های ناکارآمد بیماران مبتلابه اختلال افسردگی اساسی و وسواسی-جبری. مجله دست آورده‌ای روان‌شناختی، 25(1): 112-93.
لاریجانی، زرین سادات.، محمدخانی، پروانه.، حسنی، فریبا.، سپاه منصور، مژگان.، و محمودی، غلامرضا (1393). مقایسة اثربخشی درمان شناختی مبتنی برحضور ذهن و درمان فراشناختی در دانشجویان با نشانه‌های افسردگی، باورهای فراشناختی مثبت و منفی دربارة نشخوار فکری و اجتناب تجربه ای. فصلنامه مطالعات روان‌شناختی، 2(10):50-27.
فرهمند مهر، زهره.، علیلو، محمود.، و پور شریفی، حمید. (1393). اثربخشی درمان فراشناختی در کاهش باورهای مربوط به درآمیختگی افکار افراد مبتلابه نوع شستشوی اختلال وسواسی ـ اجباری. مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پژشکی شهید صدوقی یزد. 2(22): 1066-1054.
شاره، حسین.، غرایی، بنفشه.، و عاطف وحید. (1390). مقایسه درمان فراشناختی، فلووکسامین و درمان ترکیبی در بهبود راهبردهای کنترل فکر و نشانه‌های توقف در اختلال وسواسی- اجباری. مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 3(17): 207-199.
صداقت زاده آرش.، ایمانی، سعید.، و شکری، امید. (1397). مقایسه اثربخشی گروه‌درمانی شناختی– رفتاری و ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت بر کاهش ولع مصرف در معتادان افیونی. فصلنامه اعتیاد پژوهی، 12(49): 55-68
خدابخش، روشنک.، عباسی، لیلی.، و شاهنگیان، سیده شهره. (1392). اثر درمان فراشناختی ولز بر کنترل افکار وسواسی و افزایش سازگاری یک مورد وسواسی – جبری. فصلنامه تازه‏های علوم شناختی، 15(3): 31-24. 
خرم‏دل، کاظم. (۱۳89). اثر درمان فراشناختی «ولز» بر درآمیختگی افکار بیماران مبتلابه اختلال وسواسی جبری. مجله اصول بهداشت روانی، 12(45): 40-39.
خوش‏خطی، نازیلا.، امیری‏مجد، مجتبی.، بزازیان، سعیده.، و یزدی‏نژاد، علیرضا. (1398). اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر علائم اضطراب، افسردگی و استرس بیماران کلیوی تحت همودیالیز. فصلنامه پژوهش پرستاری، 14(6): 17-9.
سادات اصل علوی تبار، سلاله.، خدابخش، روشنک.، و مهری نژاد، سید ابوالقاسم. (1390). مقایسه اثربخشی درمان شناختی -رفتاری و فراشناختی بر وسواس فکری- عملی.  مجله مطالعات روان‌شناختی، 1(13): 99-83.
سهرابی، فرامرز. (1394). روان‌درمانی‌های موج سوم: خاستگاه، حال و چشم‌انداز، با تأکید ویژه‌بر طرحواره درمانی: فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی ویژه‌نامه،18(5): 22-31
شمس، گیتی.، کرم‏قدیری، نرگس.، اسماعیلی ترکانبوری، یعقوب.، و ابراهیم‏خانی، نرگس. (1383). اعتبار و پایایی نسخه فارسی پرسشنامه باورهای وسواسی-44. فصلنامه تازه‏های علوم شناختی، 6(1): 36-23.
عالم دیانتی، فاطمه.، و محب، نعیمه. (1396). تأثیر آموزش شناخت-درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش راهبردهای منفی تنظیم شناختی هیجان در مبتلایان به اختلال وسواسی-جبری. فصلنامه آموزش و ارزشیابی، 10(40): 188-171.
عبداله زاده، فریبا.، جوانبخت، مریم.، و عبداله زاده، حسن. (1390). مقایسه تأثیر درمان فراشناختی و درمان دارویی در وسواس فکری، مجله دانشگاه علوم پژشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزوار، 2(18):  117-110.
قنبر زاده، محمدرضا.، و قنبر زاده، پوریا. (۱۳۹۵). اثربخشی درمان فراشناختی بر اختلال افسردگی اساسی: گزارش موردی. چهارمین همایش ملی مشاوره و سلامت روان، قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قوچان.
محمدخانی، شهرام.، و فیروزی، علی‏اصغر. (1389). رابطه باورهای وسواسی و باورهای فراشناختی با شدت علائم وسواس فکری و عملی در دانشجویان. پنجمین سمینار سراسری بهداشت روانی دانشجویان.
References
Armstrong, L. & Rimes, K.A. (2016). Mindfulness-based cognitive therapy for neuroticism (stress vulnerability): A pilot randomized study. Behav Ther, 47(3), 287-98.
Cho, S. White, K.H. Yang, Y. & Soto, J.A. (2019). The role of trait anxiety in the selection of emotion regulation strategies and subsequent effectiveness. Personality and Individual Differences, 147, 326-331.
Clark, D.A. & Purdon, C. (2004). Cognitive theory and therapy of obsessions and compulsions. In: Reinecke, M.A. Clark, D.A. editors. Cognitive therapy across the lifespan: Evidence and practice. Cambridge: Cambridge University Press.
Farra, S.L. & Smith, S.J. (2019). Anxiety and Stress in Live Disaster Exercises. Journal of Emergency Nursing, 45(4), 366-373.
File, S. E. & Hyde, J. R. (1978). Can social interaction be used to measure anxiety? British Journal of Pharmacology, 62(1), 19–24.
Fisher PL, Wells A. (2008). Metacognitive therapy for obsessive-compulsive disorder: a case series. J Behav Ther Exper Psychiat; 39(2), 117-32.
Goldin, P. R. Lee, I. Ziv, M. Jazaieri, H. Heimberg, R. G. & James, G. J. (2014). Trajectories of change in emotion regulation and social anxiety during cognitive-behavioral therapy for social anxiety disorder. Behaviour Research and Therapy, 56, 7-15.
Hayes, S. C. (2005). Acceptance and Commitment therapy, relational frame theory and the third wave of behavioral and cognitive therapies. Behavior Therapy, 356, 639-665
Khoury, B. Lecomte, T. Fortin, G. Masse, M. Therien, P. Bouchard, V. Chapleau, M.A. Paquin, K. & Hofmann, S. G. (2013). Mindfulness-based therapy: A comprehensive meta-analysis. Clinical Psychology Review, 33(6), 763–771.
Kinney, K.L. Burkhouse, K.L. & Klumpp, H. (2019). Self-report and neurophysiological indicators of emotion processing and regulation in social anxiety disorder. Biological Psychology, 142, 126-131.
McEvoy, P. M. Erceg-Hurn, D. M. Anderson, R. A. Campbell, B. N. C. Swan, A. Saulsman, L. M. Summers, M. & Nathan, P. R. (2015). Group metacognitive therapy for repetitive negative thinking in primary and non-primary generalized anxiety disorder: An effectiveness trial. Journal of Affective Disorders, 175, 124–132.
Pepping, A. C. Duvenage, M. J. Cronin, T. J. & Lyons. (2016). Adolescent mindfulness and psychopathology: The role of emotion regulation. Personality and Individual Differences, 99, 302-307.
Perestelo-Perez, L. Barraca, J. Peñate, W. Rivero-Santana, A. & Alvarez-Perez, Y. (2017). Mindfulness-based interventions for the treatment of depressive rumination: Systematic review and meta-analysis. International Journal of Clinical and Health Psychology, 17(3), 282–295.
Raj, S. Sachdeva, S. A. Jha, R. Sharad, S. Singh, T. Arya, Y. K. & Verma, S. K. (2019). Effectiveness of mindfulness based cognitive behavior therapy on life satisfaction, and life orientation of adolescents with depression and suicidal ideation. Asian journal of psychiatry, 39, 58-62
Sajjadian I, Taher Neshat Dost H,Molavi H,Bagherian Sararoudi S. (2012). Cognitive and
emotional factors effective on chronic low back pain in women: Explanation the role of fearavoidance believes, pain catastrophizing and anxiety. Behavioral Sciences Research, 9(5): pp.305-316
Segal, Z. V. Teasdale, J. D. & Williams, J. M. (2002). Mindfulness Based cognitive therapy for depression. New York: The Guilford Press.
Segal, Z. V. Teasdale, J. D. & Williams, J. M. (2002). Mindfulness Based cognitive therapy for depression. New York: The Guilford Press.
Segal, Z. V. Williams, J. M. G. Teasdale, J. D. (2007). Mindfulness-based
Cognitive Therapy for Depression: A New Approach to Preventing Relaps.
Cognitive Behavioral Therapy Book Review, 3,351.
Singh NN, Wahler RG, Winton AS, Adkins AD. (2004). A mindfulness-based treatment of obsessive-compulsive disorder. J Amenurs, 3(4):pp. 275-287.
Sprengel, A.D. (2004). Reducing student anxiety by using clinical peer mentoring with beginning nursing students. Nurs Educat, 29, 246-250.
Tomlinson, E. R. Yousaf, O. Vittersø, A. D. & Jones. L. (2018). Dispositional mindfulness and psychological health: A systematic review. Mindfulness, 9(1), 23-43
Van der Heiden, C. Van Rossen, K. Dekker, A. & Damstra, M. (2016). Metacognitive therapy for obsessive–compulsive disorder: A pilot study. Journal of Obsessive-Compulsive and Related Disorders, 9, 24-29.
Vinci, C. Peltier, M. R. Shah, S. Kinsaul, J. Waldo, K. McVay, M. A. & Copeland, A.L. (2014). Effects of a brief mindfulness intervention on negative affect and urge to drink among college student drinkers. Behaviour Research and Therapy, 59, 82–93.
Wells, A. (1995). Meta-cognition and worry: A cognitive model of generalized anxiety disorder. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 23(3), 301–320.
Wells, A. (2000). Emotional disorders and metacognition: Innovative cognitive therapy. John Wiley & Sons Ltd.
Wells, A. (2011). Metacognitive therapy for anxiety and depression. New York: Guilford Press.
Wells, A. & Mathews, G. (1994). Attention and Emotion. A clinical perspective. Hove: Erlbaum.
Wells, A. & Papageorgiou, C. (1998). Relationships between worry, obsessive-compulsive symptoms and meta-cognitive beliefs. Behaviour Research and Therapy, 36(9), 899–913.