مقایسه اثربخشی آموزش شایستگی هیجانی-اجتماعی و ذهن آگاهی بر سرزندگی تحصیلی دختران نوجوان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه روانشناسی، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی، واحد بجنورد، دانشگاه آزاد اسلامی، بجنورد، ایران

چکیده

هدف: هدف پژوهش حاضر مقایسه اثر بخشی آموزش شایستگی هیجانی-اجتماعی و ذهن آگاهی بر سرزندگی تحصیلی دختران نوجوان بود. روش پژوهش: این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه گواه و مرحله پیگیری بود و جامعه آماری پژوهش دختران نوجوان در حال تحصیل در مقطع متوسطه دوم ناحیه 7 شهر مشهد در سال تحصیلی 1399 بود که از بین آن‌ها 45 دختر که در سرزندگی تحصیلی دارای نمره پایین تر بودند به عنوان نمونه انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه گواه (هر گروه 15 نفر) کاربندی شدند. گروه آزمایش اول بسته آموزشی شایستگی هیجانی-اجتماعی لارسون و سمدل (2007، 2008) و گروه آزمایش دوم بسته آموزشی ذهن آگاهی ون سون و همکاران (2011) را در هشت هفته به مدت 90 دقیقه دریافت کردند. هر سه گروه در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری با استفاده از پرسشنامه سرزندگی تحصیلی حسین‌چاری و دهقانی زاده (1391) مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این پژوهش جهت بررسی تفاوت های بین گروهی از تحلیل واریانس اندازه های مکرر چندمتغیره و تک متغیره عاملی با در نظر گرفتن عامل درون گروهی (آزمون) و بین گروهی (عضویت گروهی) استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که آموزش شایستگی هیجانی-اجتماعی و ذهن آگاهی باعث افزایش سرزندگی تحصیلی در دانش آموزان دختر شد (05/0=P)؛ همچنین نتایج نشان داد که بین اثربخشی آموزش شایستگی هیجانی-اجتماعی و ذهن آگاهی بر سرزندگی تحصیلی تفاوت معناداری وجود ندارد (05/0<P). نتیجه گیری: می توان نتیجه گرفت که آموزش شایستگی هیجانی-اجتماعی و ذهن آگاهی بر سرزندگی تحصیلی موثر است و تفاوتی بین میزان اثربخشی آنها وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparison of the Effectiveness of Social-Emotional Competence and Mindfulness Training in Improving the Academic Vitality of Adolescent Girls

نویسندگان [English]

  • Hamideh Sadat Nezakati Hashemian 1
  • Hossein Mahdian 2
  • abolfazl bakhshipoor 2
1 PhD student, Department of Psychology, Bojnord Branch, Islamic Azad University, Bojnord, Iran
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Bojnord Branch, Islamic Azad University, Bojnord, Iran
چکیده [English]

Aim: The present study aimed to compare the effectiveness of social-emotional competence and mindfulness training in improving the academic vitality of adolescent girls. Methods: The research had a semi-experimental type with a pretest-posttest design, a control group, and a follow-up phase, and its statistical population consisted of adolescent girls studying in the second-grade high schools of district 7 of Mashhad in the academic year of 2020. Among them, 45 girls with lower scores in academic vitality were selected as the samples and randomly assigned to two experimental groups and a control group (15 per group). The first experimental group received the social-emotional competence training package by Larsen and Samdal (2007, 2008) and the second experimental group received the mindfulness training package by Van San et al. (2011) in eight 90-minute weeks. All three groups were evaluated at the three stages, pre-test, post-test, and follow-up, using the academic vitality questionnaire by Hossein Chari and Dehghanizadeh (2012). In this research, the multivariate and univariate repeated-measures analyses of variance were used considering the intragroup (experimental) and intergroup (group membership) factors to investigate the inter-group differences. Results: The social-emotional competence and mindfulness training increased academic vitality in female students (P=0.05). Furthermore, there was no significant difference between the effectiveness of social-emotional competence and mindfulness training on academic vitality (P>0.05). Conclusion: social-emotional competence and mindfulness training were effective in improving academic vitality and there was no difference between their effectiveness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social-emotional competence
  • Mindfulness
  • Academic vitality
احمدپور ترکی، زهرا.، و حکیم جوادی، منصور .(1396). اثربخشی آموزش شایستگی هیجانی- اجتماعی بر حل مساله، پرخاشگری و خوش بینی نوجوانان دارای پایگاه اجتماعی اقتصادی پایین. پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
اسماعیل نیا شیروانی، کامبیز.، ندری، محمد.، و داورنیا، رضا. (1398). تاثر آموزش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش بهزیستی تحصیلی دانشجویان. مجله دانشکده پزشکی زابل، 2(44): 182-173.
امامقلی وند، فاطمه.، کدیور، پروین.، و شریفی، حسن پاشا (1398). پیش بینی شادکامی و خلاقیت بر اساس جو مدرسه با میانجی گری درگیری تحصیلی و شایستگی هیجانی- اجتماعی دانش آموزان دختر دبیرستانی. فصلنامه روانشناسی تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، 15(52): 181-155.
بدری گرگری، رحیمو، ادیب، یوسفو،  هاشمی نصرت آباد، تورجو، و عرفانی آداب، الهام (1397). مقایسه اثربخشی برنامه یادگیری اجتماعی-هیجانی کودکان قوی بر شایستگی اجتماعی-هیجانی، تاب‌آوری تحصیلی و احساس تعلّق به مدرسه دانش‎آموزان مقطع ابتدایی مناطق برخوردار و محروم شهر همدان. نشریه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 12(4): 76-62. 
برقی ایرانی، زیبا.، بختی، مجتبی.، و بگیان کوله مرز، محمدجواد. (۱۳۹۴). اثربخشی آموزش مهارتهای اجتماعی مبتنی بر پردازش شناختی بر بهزیستی اجتماعی، هیجانی،روانشناختی و کاهش نشانه های کودکان دارای اختلال سلوک. شناخت اجتماعی، ۴(۷): ۱۵۷-۱۷۶.
برهمن، مریم.، موسیوند، محبوبه (1400). رابطه شایستگی اجتماعی، آخرت نگری با بهزیستی مدرسه: نقش واسطه ای، بلوغ عاطفی و اخلاقی نوجوانان در مدارس، مجله روان شناسی تربیتی، 17(59): 212-175.
حسینی، حسین.، قدم پور، عزت الله.، غضنفری، فیروزه.، و میردریکوند، فضل الله. (۱۳۸۹). تأثیر آموزش مهارتهای اجتماعی-هیجانی بر بهزیستی ذهنی و سازگاری تحصیلی دانش آموزان. مجله علوم حرکتی و رفتاری، 2(11)، ۱-۹.
دلاور، علی (1385) مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران: انتشارات رشد.
ذبیحی حصاری، نرجس خاتون.، حویزه، زینب.، مختاری یوسف آباد، اسیده الهام.، حسینی، طیبه.، و بهادری جهرمی، ثمینه. (۱۳۹۸). تأثیر آموزش مهارتهای اجتماعی بر بهزیستی ذهنی، ناگویی هیجانی و کفایت اجتماعی کودکان با اختلال نافرمانی مقابله ای. فصلنامه سلامت روان کودک، 3(16): ۱۳۸-۱۴۸.
شیرانی بروجنی، سودابه.، شریفی، طیبه.، احمدی، رضا.، و غضنفری، احمد (1399). مقایسه اثربخشی آموزش گروهی شفقت ورزی و کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر بهزیستی ذهنی دانشجویان دختر دارای استرس تحصیلی. مجله بالینی پرستاری و مامایی، پاییر 1399، 9(3): 782-769.
عبداللهی پور، فرزانه. (۱۳۹۶). تاثیر آموزش مهارت های اجتماعی بر افزایش کفایت اجتماعی و کاهش اختلالات رفتاری دانش آموزان دارای مشکلات هیجانیو رفتاری. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان.
عطایی، فاطمه.، احمدی، عبدالجواد.، کیامنش، علیرضا.، سیف، علی اکبر (1398). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی در افزایش انگیزش نسبت به تحصیل در دانش آموزان دختر و پسر متوسطه. مجله روان شناسی مدرسه، 8(4): 199-176.
عظیمی کامیار شهنی ییلاق منیجه.، و امیدیان مرتضی(1400). تأثیر بهترین اهداف شخصی و یادگیری اجتماعی-هیجانی بر التزام تحصیلی از طریق واسط گری سرزندگی تحصیلی: تدوین و ارائه یک مدل ساختاری در نوجوانان ایرانی. مجله اندیشه های نوین تربیتی، 17(2): 201-179.
علامه، عاطفه.، شهنی ییلاق، شهناز.، حاجی یخچالی، علیرضا.، و مهرابی زاده هنرمند، مهناز. (۱۳۹۷). تأثیر آموزش مهارتهای مطلوب اجتماعی مبتنی بر برنامه گروه بندیمهارت بر شایستگی اجتماعی دانش آموزان پسر پرخاشگر. راهبردهای شناختی در یادگیری، ۶ (۱): ۴۵-۶۵
قاسمی جوبنه، رضا.، موسوی، سید ولی الله.،  ظنی پور، آذین.، و حسینی صدیق، مریم السادات (1395). رابطه ذهن آگاهی و تنظیم هیجان با تعلل ورزی تحصیلی دانشجویان. دو ماهنامه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 9(2): 141-134.
احسانی، ابوالفضل.، سهرابی اسمرود، فرامرز.، و  قربان جهرمی، رضا (1399) پژوهشی با عنوان مقایسه اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت و مدیریت استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر فرسودگی تحصیلی دانش آموزان. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 63(5): 2666-2655.
آخوندی، مریم.، کامیابی، میترا.، صیادی، احمد رضا.، و زین الدینی میمند، زهرا .(1399). اثر بخشی آموزش ذهن آگاهی بر سخت­رویی روانشناختی و خودکارآمدی تحصیلی دانشجویان دختر پرستاری. نشریه آموزش پرستاری، 9(4): 10-1.
بهراد، حمدالله.، و عبدالله زاده جدی، آیدا .(1396). پیش بینی خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دوره دوم متوسطه مشکین شهر بر اساس نمره ذهن آگاهی و هیجانات منفی. مجله پیشرفت های نوین در علوم رفتاری، 2(12): 54-68
تجلی، فاطمه.، و اردلان، الهام .(1389).رابطه ابعاد الگو های ارتباطی خانواده با خودکارآمدی و سازگاری تحصیلی.مجله روانشناسی،14(53): 78-62.
حسین چاری، مسعود.، و دهقانی‌زاده، محمدحسین (1391). سرزندگی تحصیلی و ادراک از الگوی ارتباطی خانواده، نقش واسطه ای خودکارآمدی. مجله مطالعات آموزش و یادگیری.4(2): 22-47
رستمی، صباح.، و احمدنیا، شیرین. (۱۳۹۰). تعیین سهم مؤلفه های حمایت اجتماعی ادراک شده در پیش بینی سازگاری اجتماعی دانش آموزان دختر مقطع دبیرستان شهر جوانرود سال ۱۳۸۹. فصلنامه ی پژوهش اجتماعی، ۴( 11): ۱۴۷ - ۱۲۹.
سبزی، ندا.، و فولادچنگ، محبوبه. (۱۳۹۴). نقش واسطه ای باورهای انگیزشی در رابطه ی بین حمایت اجتماعی ادراک شده و سرزندگی تحصیلی، مجلهی آموزش پژوهی، 3(۲): ۴۹-۲۴.
قاسمی جوبنه، رضا (1394). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی در کاهش فرسودگی زناشویی زنان دارای همسر معتاد. پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره خانواده. دانشگاه خوارزمی تهران.
سرشار، مریم.، و کیان ارثی، فرحناز (1399). تعیین سهم ذهن آگاهی و بهزیستی روانی در پیش‌بینی یادگیری خود تنظیم شده در دانشجویان. فصلنامه پژوهش های کاربردی روانشناختی، 3(11): 92-83.
سلطانی بناوندی، الهام.، و عسکری زاده، قاسم (1399). پیش‌بینی سرزندگی تحصیلی بر اساس انعطاف‎پذیری خانواده و ذهن‎آگاهی با واسطه‎گری تفکر انتقادی. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 20(14): 126- 116.
شکوهی، محمدجعفر.، امیریان زاده، مژگان.، و کشت ورز کندازی، احسان (1400). رابطه ذهن آگاهی با رفتار غیرمولد تحصیل: نقش واسطه ای خودپنداشت تحصیلی. مجله علمی-پژوهشی پژوهش های برنامه درسی، انجمن مطالعات برنامه درسی ایران، 1(21): 208-178.
عرفانی اداب، الهام. (۱۳۹۷). مقایسه اثربخشی برنامه یادگیری اجتماعی-هیجانی کودکان قوی بر تاب آوری تحصیلی، شایستگی اجتماعی-هیجانی و احساس تعلق به مدرسه در دانش آموزان ابتدایی مناطق برخوردار و محروم شهر همدان رساله دکتری، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تبریز
عطایی، فاطمه.، احمدی، عبدالجواد.، کیامنش، علیرضا.، و سیف، علی اکبر (1398). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی در افزایش انگیزش نسبت به تحصیل در دانش آموزان دختر و پسر متوسطه. مجله روان شناسی مدرسه، 8(4): 199-176.
مرادی، مرتضی.، دهقانی زاده، محمد حسین.، و سلیمانی خشاب، عباسعلی. (۱۳۹۴). حمایت اجتماعی ادراک شده و و سرزندگی تحصیلی؛ با نقش واسطه ای باورهای خودکارآمدی تحصیلی مجله‌ی مطالعات آموزش و یادگیری، 7(۱) پیاپی1/68، ۲۴-۱
References
Al-Rawahi, N. M., & Al-Balushi, S. M. (2015). The Effect of Reflective Science Journal Writing on Students' Self-Regulated Learning Strategies. International Journal of Environmental and Science Education, 10(3), 367-379.
Arfaie K.(2005). Assessing motivating factors in choosing midwifery as a career at medical sciences universities of Tehran، [dissertation]. Nursing and midwifery faculty: Shaheed Beheshti Univ; 2005. Persian.
Baer, R.A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., & Toney, L. (2006). Using Self- Report Assessment Methods to Explore Facets of Mindfulness. Assessment, 13(1), 27-45.
Bassi, M., Steca, -P.; Delle Faye, A., & Caprara, G. V. (2007). Academic self-efficacy beliefs and quality of experience in learning. Journal of Youth and Adolescence, 36(3), 301-312.
Bernacki, M. L., Nokes-Malach, T. J., & Aleven, V. (2015). Examining self-efficacy during learning: variability and relations to behavior, performance, and learning. Metacognition and Learning, 10(1), 99-117.
Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4)822-848.
Carroll, A., Houghton, S., Wood, R., Unsworth, K., Hattie, J., Gordon, L., & Bower, J. (2009). Self-efficacy and academic achievement in Australian high school students: The mediating effects of academic aspirations and delinquency. Journal of Adolescence, 32(4), 797-817.
Cejudo, J., Losada, L., Feltrero, R. (2020). Promoting Social and Emotional Learning and Subjective Well-Being: Impact of the Aislados Intervention Program in Adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17, 609-617.
Chen, X., Breslow, L., & DeBoer, J. (2018). Analyzing productive learning behaviors for students using immediate corrective feedback in a blended learning environment. Computers & Education, 117, 59-74.
Cleary, T. J., Velardi, B., & Schnaidman, B. (2017). Effects of the Self-Regulation Empowerment Program (SREP) on middle school students' strategic skills, self-efficacy, and mathematics achievement. Journal of school psychology, 64, 28-42.
Coelho, V.A., Sousa, V. & Marchante. M. (2015). Development and Validation of the Social and Emotional Competencies Evaluation Questionnaire. Journal of Educational and Developmental Psychology, 5, 139- 147.
Collie, R. J., Martin, A. J., Bottrell, D., Armstrong, D., Ungar, M., & Liebenberg, L. (2017). Social support, academic adversity and academic buoyancy: a person-centred analysis and implications for academic outcomes. Educational Psychology, 37(5), 550-564.
Collie, R. J., Martin, A. J., Malmberg, L.‐E., Hall, J., & Ginns, P. (2015). Academic buoyancy, student's achievement, and the linking role of control: A cross‐lagged analysis of high school students. British Journal of Educational Psychology, 85(1), 113–130.
Cotugno, A. J. (2009). Group interventions for children with autism spectrum disorders:A focus on social competency and social skills, Jessica Kingsley Publishers
Crosnoe, R. & Needham, B. (2004). Holism, contextual variability, and the study of
Dawson, M., & Pooley, J. A. (2013). Resilience: The role of optimism, perceived parental autonomy support and perceived social support in first year university students.
Deepika, K., & Prema, N. (2017). Peer Pressure in Relation to Academic Achievement of Deviant Students. International Journal of Environmental and Science Education.
Denault, A.S., & Déry, M. (2015). Participation in Organized Activities and Conduct Problems in Elementary School, the Mediating Effect of Social Skills. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 23(3), 167-179.
Denham, S. A., et al. (2012). "Early childhood teachers as socializers of young children's emotional competence." Early C