مطالعه تغییرات الگوی خانواده با تاکید بر نقش شبکه‌های اجتماعی: پژوهش کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

ارتباطات،‌ گروه ارتباطات، دانشکده علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی،‌ تهران، ایران

چکیده

خانواده یکی از نهادهای اجتماعی تاثیرگذار در جوامع مختلف است که در دهه‌های اخیر با تغییر و تحولات گسترده‌ای مواجه شده است. محققان و صاحب‌نظران حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی عوامل مختلفی نظیر توسعه شهرنشینی، توسعه دانشگاه‌ها و ارتقای سطح علمی شهروندان و توسعه رسانه‌های جمعی و اجتماعی را در این تغییرات موثر می‌دانند. لذا هدف اصلی این پژوهش، فهم و کشف مفاهیم جدید شکل گرفته در نهاد خانواده باتوجه به نقش کلیدی شبکه‌های اجتماعی بوده است. اینکه شبکه‌های اجتماعی چه مقوله‌های کلان و خردی را وارد نهاد خانواده کرده‌اند و رویکرد اعضای خانواده به چه نحوی دگرگون شده است؟
روش: این پژوهش از نوع رویکرد کیفی و شیوه نظریه داده بنیاد است. برای جمع آوری داده‌ها با ۱۵ نفر از زنان و مردان مصاحبه عمیق انجام شد و در نهایت برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شده ‌است.
یافته ها: نتایج حاصل از فرآیند کدگذاری داده‌ها نشان داد که از بین ۱۳۱مفهوم، ۹ مقوله خرد و۳ مقوله عمده ساخته شد و در پایان، مقوله محوری شبکه‌ای شدن خانواده استخراج گردید. براساس نظر مشارکت‌کنندگان این پژوهش در سال‌های قبل از دهه ۷۰ مقوله‌های تعاملات انحصاری، سلطه پدرسالاری و غلبه ارزش‌های دینی و سنتی شرایطی را برای تعین‌گری سنت به وجود آورده بود ولی «ظهور عصر جدید» و «سبک زندگی موبایلی» منجر به «مدرن شدن ساختاری و کارکردی خانواده» گردیده که با مجموعه شرایط تاثیرگذار مقوله‌های « جابه‌جایی در قدرت»، «مهیاشدن فرصت‌های جدید»، «دگردیسی ارزشی» و «تحول ساختاری در خانواده» به سمت «فردی شدن نهاد خانواده» گراییده‌ است.

کلیدواژه‌ها