مقایسه اثربخشی بازی‌درمانی با و بدون آموزش والدین مبتنی بر دلبستگی بر کاهش رفتار پرخاشگرانه در کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 دانشیار گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

3 استادیار گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

چکیده

هدف: هدف این مطالعه تعیین اثربخشی بازی ‌درمانی با و بدون آموزش والدین مبتنی بر دلبستگی بر میزان پرخاشگری کودکان مبتلا به نافرمانی مقابله‌ای بود. روش پژوهش: روش این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش-پس‌آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش کودکان 4 الی 6 ساله شهر تهران بود؛ روش نمونه‌گیری به شکل تصادفی چندمرحله‌ای بود که ابتدا از میان مناطق 22 گانه شهر تهران یازده منطقه به‌طور تصادفی انتخاب و سپس از بین مهدکودک‌های یازده منطقه با روش تصادفی ساده از هر منطقه یک مهدکودک انتخاب شد و پس از غربالگری با پرسشنامه علائم مرضی کودکان گادو و اسپیرافکین (1984) و مصاحبه بالینی 45 کودک انتخاب و در سه گروه آزمایش و گواه (هر گروه 15 کودک) به صورت تصادفی کاربندی شدند. گروه آزمایش بازی درمانی تحت مداخله بسته آموزشی بارکلی (2006) و گروه آزمایش بازی درمانی آموزش والدین مبتنی بر دلبستگی به مدت هشت جلسه 90 دقیقه‌ای قرار گرفتند و گروه گواه در حالت انتظار قرار گرفت؛ هر سه گروه در مراحل پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری با استفاده از چک لیست اختلالات رفتاری کودکان آخنباخ (1990) مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده‌های جمع آوری شده با استفاده از واریانس اندازه‌های مکرر تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد که بازی ‌درمانی (17/6=F، 021/0=P) و بازی درمانی آموزش والدین مبتنی بر دلبستگی (89/5=F، 027/0=P) بر کاهش پرخاشگری کودکان مبتلا به بی‌اعتنایی مقابله‌ای موثر است و این تاثیر در مرحله پیگیری پایدار بود. همچنین آزمون تعقیبی نشان داد بازی درمانی مبتنی بر دلبستگی موثرتر است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد  بازی درمانی همراه با مداخلات دلبستکی محور در کاهش پرخاشگری کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای موثر است و می‌توان از این دو روش در کاهش پرخاشگری این کودکان استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


آریاپوران، سعید.، و اسکندری، آرزو. (1395). اثربخشی بازی‌درمانی گروهی بر علائم نافرمانی مقابله‌ای و اختلال رفتار در کودکان ۶ تا ۹ ساله‌ی دارای علائم بیش‌فعالی-کاستی توجه، مجله پرستاری کودکان، 2(4): 44-50.
آقاجان بیگی، مهشید.، و شریفی درآمدی، پرویز. (1394). اثربخشی شن بازی‌درمانی بر اضطراب و پرخاشگری کودکان 5 تا 7سال. اولین کنگره علمی پژوهشی سراسری توسعه و ترویج علوم تربیتی و روانشناسی،جامعه‌شناسی و علوم فرهنگی اجتماعی ایران
امیری، محسن.، موللی، گیتا.، نسائیان، عباس.، حجازی، مسعود.، و اسدی گندمانی، رقیه. (1396). تأثیر آموزش مدیریت رفتار به مادران بر علائم اختلال و رفتارهای پرخاشگرانه کودکان با اختلال نافرمانی مقابله‌ای. مجله توانبخشی، 18(2): 84-97
جهان‌بخش، مرضیه.، بهادری، محمدحسین.، امیری، شعله و جمشیدی، آذر. (1390). اثربخشی درمان دلبستگی مادران بر علائم فزون اضطرابی دختران دارای مشکلات دلبستگی. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 4(20)؛ 41-26.
سیدموسوی، پریسا سادات.، و نوری مقدم، ثنا. (1395). دلبستگی و پیامدهای تحولی: نقش بازنمایی‌های ذهنی در پیش‌بینی مشکلات درونی سازی و برونی‌سازی کودکان. فصلنامه روانشناسی تحولی:روانشناسان ایرانی، 12(47)؛ 263-251.
سیدموسوی، پریسا سادات.، قنبری، سعید.، و مظاهری، محمدعلی. (1394). اثربخشی مداخله دلبستگی محور با روش پسخوراند ویدیویی بر کاهش بازنمایی‌های منفی و اضطراب جدایی. فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، 17(2)؛ 104-90.
سهرابی، فرامرز.، اسدزاده، حسن.، و عرب‌زاده، زهرا. (1393). اثربخشی والدینی بارکلی بر کاهش نشانه‌های اختلال نافرمانی در کودکان پیش‌دبستانی، روانشناسی مدرسه، 2(3): 82-103.
زینالی، شیرین.، خانجانی، زینب.، و سهرابی، فرامرز. (1394). اثربخشی آموزش والدین بر کاهش علائم اختلال سلوک و پرخاشگری نوجوانان، مجله سلامت و بهداشت، 5(6): 565-585.
رحیمی، چنگیز.، سجادی، مریم.، محمدی، نوراله، و خرمایی، فرهاد. (1393). تأثیر روش رابطه درمانی بر کاهش نشانگان در کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای. فصلنامه کودکان استثنایی. ۱۴ (۳) :۴۲-۳۱
دهقانی‌آرانی، فاطمه.، بشارت، محمدعلی.، پورحسین، رضا.، بهرامی احسان، هادی و آقامحمدی، اصغر. (1393). اثربخشی یک مدل مداخله دلبستگی محور بر شاخص‌های سلامت و دلبستگی کودکان مبتلا به بیماری مزمن. فصلنامه روانشناسی معاصر، 9(2)؛ 16-3.
صفری، سهیلا.، فرامرزی، سهراب.، و عابدی، احمد. (1393). تأثیر بازی‌درمانی شناختی - رفتاری بر نشانه‌های رفتاری دانش آموزان نافرمان، مجله پزشکی ارومیه، 25(3): 258-267.
صادقی، مریم.، اکبری چرمهینی، صغرا.، بهرامی، علی رضا.، و سید موسوی، پریسا سادات. (1400). اثربخشی بازی درمانی دلبستگی محور برخودکارآمدی والدینی مادران، تنظیم هیجانی و سازگاری اجتماعی کودکان دارای اضطراب جدایی: مطالعه موردی. فصلنامه روان شناسی کاربردی، 16(1): 1-20
قنبری، سعید.، خداپناهی، کریم.، مظاهری، محمدعلی و غلامعلی لواسانی، مسعود. (1392). اثربخشی آموزش والدین مبتنی بر نظریه دلبستگی بر افزایش کیفیت مراقبت مادران کودکان مضطرب پیش‌دبستانی. فصلنامه خانواده پژوهی، 9(4)؛ 426-407.
عسکری، مارال.، نادری، فرح.، احتشام‌زاده، پروین.، عسگری، پرویز و حیدری، علی‌رضا. (1396). اثربخشی مداخله ترکیبی طرحواره درمانی و درمان دلبستگی با مادران بر رابطه والد-کودک. نشریه پرستاری کودکان، 1(4)؛ 15-7.
عزیزی، آرمان.، کریمی پور، بنت الهدی.، رحمانی، شمس.، و ویسی، فرشید. (1395). مقایسه تأثیر درمان رابطه والد – کودک و درمان متمرکز بر خانواده بر کارکرد خانواده های دارای فرزند مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای. فصلنامه سلامت روان کودک، 3(2): 9-20  
محمدی پور، محمد.، و مزارعی ستوده، احمد. (1397). اثربخشی مداخله دلبستگی محور بر بهبود رابطه والد-کودک و کاهش نشانه‌های اضطراب جدایی در کودکان 7 تا 10 ساله. فصلنامه روان شناسی کاربردی، 12(2): 223-242.
مرشد، نرگس.، داوودی، ایران.، و بابامیری، محمد. (1394). اثربخشی بازی‌درمانی گروهی بر علائم لجبازی- نافرمانی کودکان، مجله آموزش و سلامت جامعه، 2(3): 12-18.
مینایی، اصغر. (1387). بررسی ساختار عاملی سوالات سندرمی سیاهه رفتاری کودک با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی. مجله روانشناسی تربیتی، 2(7): 93-114
نصرتی، مریم.، و نعمت طاوسی، محترم. (1399). اثربخشی بازی‌درمانگری مبتنی بر رابطه والد-کودک  بر تعارض والد-کودک و خودکارآمدی والدگری مادران. فصلنامه سنجش و پژوهش در مشاوره و روانشناسی، 2(1پیاپی3): 104-87
References
 Achenbach, T. M., & Rescolar, L. A. (2001). Manual for the ASEBA School– age forms and profiles. Burlington: ASEBA
Allen, B., Timmer, S. G., & Urquiza, A. J. (2014). Parent–Child Interaction Therapy as an attachment-based intervention: Theoretical rationale and pilot data with adopted children. Children and Youth Services Review, 47, 334-341.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders 5th ed. Arlington, VA: American Psychiatric Association.
Barkley, R.A. (2006). Attention deficit/hyperactivity disorder: A handbook for diagnosis and treatment (3rd ed). New York: Gilford Press.
Bjørseth, Å., & Wichstrøm, L. (2016). Effectiveness of parent-child interaction therapy (PCIT) in the treatment of young children’s behavior problems. A randomized controlled study. PloS one, 11(9), e0159845.
Dillman Taylor, D., Purswell, K., Lindo, N., Jayne, K., & Fernando, D. (2011). The impact of Child Parent Relationship Therapy on child behavior and parent-child relationships: An examination of parental divorce. International Journal of Play Therapy, 20(3), 124-137.
Goldsmith, D. F. (2010). The emotional dance of attachment. Clinical Social Work Journal, 38, 4-7.
Lippold, M.A., Davis, K.D., Lawson, K.M. & McHale, SM. (2016) Day-to-day consistency in positive parent–child interactions and youth well-Being. Journal of Child and Family Studies, 25(12): 3584-3592. doi:10.1007/s10826-016-0502-x
López-Villalobos JA, Andrés-De Llano JM, Rodríguez-Molinero L, Garrido-Redondo M, Sacristán-Martín AM, Martínez-Rivera MT, et al. (2014). Prevalence of oppositional defiant disorder in Spain. Revista de Psiquiatría y Salud Mental (English Edition). 7(2):80-87.
Karver, M. S, & Caporino, N. (2010). The Use of Empirically Supported Strategies for Building a Therapeutic Relationship with an Adolescent With Oppositional-Defiant Disorder. Cognitive behavioral practices, 17(2): 222-232.
Jensen-Hart, S.J., Christensen, J., Dutka, L., Leishman, J. C. (2012). Child Parent relationship training (CPRT): enhancing parent-child relationships for military Families.  Military Social Work, 13(1); 3-30
Salisbury, S. (2018). Using attachment enhancing activities based on the principles of Theraplay® to improve adult-child relationships and reduce a child’s ‘overall stress’ as measured by the Strength and Difficulties Questionnaire (SDQ). Emotional and Behavioural Difficulties, 23(4), 24440
Thompson, R. A. (2008). Early attachment and later development. In J. Cassidy, & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of attachment: Theory ,resea-rch and clinical applications (pp.348-366). New York: Guilford Press.
Vanwagner, K. (2008). Attachment theory. Available at: http://psychology, About. Com
Wright, B., & Edginton, E. (2016). Evidence-based parenting interventions to promote secure attachment: findings from a systematic review and meta-analysis. Global pediatric health, 3, 2333794X16661888.
Yárnoz, S., Plazaola, M., & Etxeberria, M. P. J. (2008). Adaptation to divorce: An attachment based intervention with long term divorced parents. Journal of Divorce and Remarriage, 49, 291-307.