مدل علّی طرحواره ناکارآمد بر اساس انعطاف پذیری شناختی و ترجیح اعمال مقابله ای با نقش واسطه ای هوش هیجانی در شرایط قرنطینه خانگی ناشی از پاندمی کرونا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه مشاوره، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه روانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 استادیار گروه مشاوره، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه مشاوره، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

هدف: هدف از پژوهش حاضر، مطالعه رابطه بین طرحواره ناکارآمد با انعطاف پذیری شناختی و ترجیح اعمال مقابله ای نقش واسطه ای هوش هیجانی در جریان آموزش مجازی در شرایط قرنطینه خانگی ناشی از شیوع ویروس کرونا بود. روش: برای تعیین برازش مدل از مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. جامعه آماری پژوهش تمامی دختران نوجوان مدارس متوسطه دوم شهر تهران (سال تحصیلی 1400-1399) و حجم نمونه 511 نفر بود. داده های پژوهش توسط پرسشنامه های طرحواره های ناکارآمد (یانگ، 1998)، انعطاف پذیری شناختی (دنیس و وندروال،2010)، پرسشنامه ترجیح اعمال مقابله ای (کارور، شییر و وینتراب، 1989) و هوش هیجانی شرینگ (1996) جمع آوری گردیدند. یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد که اندازه اثر انعطاف‌پذیری شناختی بر طرحواره‌های ناکارآمد (092/0) متوسط، اندازه اثر انعطاف‌پذیری شناختی بر هوش هیجانی (089/0) متوسط، اندازه اثر ترجیح اعمال مقابله ای بر طرحواره‌های ناکارآمد (400/0) قوی، اندازه اثر ترجیح اعمال مقابله ای بر هوش هیجانی (082/0) متوسط و اندازه اثر هوش هیجانی بر طرحواره‌های ناکارآمد (085/0) متوسط بود. همچنین با توجه به اینکه مقادیر ارزش t برای رابطه میان متغیرها بزرگتر از 96/1 بود این امر نشان‌ دهنده رابطه معنی دار بین این متغیرهاست و بنابراین مدل آزمون شده، از برازش مناسب جهت توضیح طرحواره های ناکارآمد در دختران نوجوان است. نتیجه گیری: وضعیت پاندمی کرونا، احتمالاً سبب تقویت طرحواره های ناکارآمدی مثل «آسیب پذیری در برابر ضرر و بیماری»، «انزوای اجتماعی / بیگانگی»، «رهاشدگی/ بی ثباتی»، «معیارهای سختگیرانه» و البته طرحواره های «شکست»، «وابستگی/ بی کفایتی»، «بی اعتمادی / بدرفتاری» و «نقص/ شرم» شده است.

کلیدواژه‌ها


آتش سخن، پریا.، و عبدالهی، داود (1396). رابطه طرحواره‌های  شخصیتی با  خودپنداره و  هوش هیجانی. دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی، مطالعات فرهنگی، تهران.
اﺳﺪی جعفر. (1382). راﺑﻄﻪ ﺑﻴﻦ ﻫﻮش ﻫﻴﺠﺎﻧﻲ ﻓﺮﺳﻮدﮔﻲ ﺷﻐﻠﻲ و ﺳﻼﻣﺖ روان ﻛﺎرﻛﻨﺎن ﺷﺮﻛﺖ اﻳﺮان ﺧﻮدرو. پایان‌نامه ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﻳﻲ.
بهادری خسروشاهی، جعفر.، و هاشمی‌نصرت آباد، تورج (1390). رابطه سبک‌های دلبستگی، راهبردهای مقابله‌ای و سلامت روانی با اعتیاد به اینترنت. روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی. 8(30): 188-177.
تبار، شیما.، و حسن شعبان خمسه، علی (1397). رابطه بین طرحواره های ناسازگار اولیه با سبک‌های مقابله‌ای در افراد تحت درمان با مواد نگهدارنده در شهر سمنان سال 95. کنفرانس ملی ایده‌های نوین در روانشناسی و علوم تربیتی با تأکید بر پژوهش‌های علمی اخیر، تهران.

سازمان بهزیستی کشور (1399). مصاحبه دکتر رضا جعفری، دبیر کارگروه آسیب‌های اجتماعی بهزیستی گیلان، کرونا و لزوم مراقبت روانی- اجتماعی از کودکان و نوجوانان. بازیابی در تاریخ 14/11/1399 از سایت http:// www.behzisti.ir.

جلالی نژاد، راضیه.، یزدخواستی، فریبا.، عابدی، احمد (1392). رواسازی و تعیین  پایایی و ساختار عاملی  پرسشنامه  ترجیح  اعمال      مقابله‌ای کارور، شییر و وینتراب برای دانشجویان. مجله علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، 3 (2):54-41.
حمیدی، فریده (1386). رابطه هوش هیجانی با سبک‌های مقابله‌ای در نوجوانان دختر و پسر مناطق محروم. روانشناسی        کاربردی،2(3): 444-432.
خانه کشی، علی.، و  طباطبائی فر، جمیله (1399). رابطـه  بین  صفات  شخصیتی و  هـوش  هیجانی با  انعطاف‌پذیری  شناختی  دانـش            آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهرستان آمل، سومین کنگره بین‌المللی علوم روان‌شناختی و آموزشی، تهران.
خبرگزاری ایرنا (1398). گزارش تحلیل نگاهی بر آسیب‌های اعتیاد به فضای مجازی. انتشار در تاریخ 26/06/1398. بازیابی در  تاریخ 25/10/1399 از سایت http:// www.irna.ir.
دهقانی، سپیده.، ایزدی خواه، زهرا.، محمدتقی نسب، مریم.، و رضایی، الهام (1393). تحلیل مسیر طرحواره‌ های ناسازگار اولیه، راهبردهای مقابله با استرس و کیفیت زندگی روانی. مجله تحقیقات علوم رفتاری، 12(1): 8-1.
زندوانیان، احمد.، حیدری، مریم.، باقری، ریحانه.، و عطارزاده، فاطمه (1392). آسیب‌های فضای مجازی بین دانش‌آموزان دختر. فصلنامه مطالعات فرهنگ ارتباطات، 14(23): 216-195.
صدوقی، زهره.، و آگیلار وفایی، مریم (1387). تحلیل عاملی نسخه کوتاه پرسش‌نامه طرحواره یانگ در نمونه غیر بالینی ایرانی. مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران،2 (14): 219-214.
فاضلی، مژگان.، و احتشام زاده هاشمی شیخ شبانی، سیداسماعیل (1393).  اثربخشی درمان شناختی ـ رفتاری بر انعطاف‌پذیری شناختی افراد افسرده. اندیشه و رفتار، 9 (34): 50-35.

فرهمند، مریم (1387). دختران و کاربرد اینترنت. مطالعات راهبردی زنان، 11 (41): 170-135.

کتابی، ساناز.، و جعفریه، حسن (1395). کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات. تهران: نشر ادیبان روز.
گلمن، دانیل (1995). هوش هیجانی. ترجمه پارسا، نسرین (1389). تهران: انتشارات رشد.
محمدخانی، شهرام.، سلیمانی، حمیده.، و سیدعلی نقی، سیداحمد (1393).  نقش  طرحواره های هیجانی در تاب‌آوری افراد مبتلا  به HIV. مجله دانش و تندرستی، 9(3): 10-1.
شکوهی، مسعود.، (1399)  مدیرکل امور تربیتی  و  مشاوره  مراقبت،  در  برابر آسیب‌های  اجتماعی   وزارت  آموزش و  پرورش. مصاحبه با خبرگزاری برنا، 13/04/1399. بازیابی در تاریخ 25/10/1399 از سایت http:// www.bornanews.ir.
مرآتی، علیرضا.، و خمیس آبادی، مرضیه.، و هاشمی زاده، وجیهه (1391). بررسی آسیب‌های حضور در محیط مجازی برای دختران. نخستین کنگره ملی فضای مجازی و آسیب‌های اجتماعی نوپدید، تهران.
مشیریان فراحی، سیدموسی (1397). بررسی اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر انعطاف‌پذیری شناختی در کودکان مبتلا به اختلال      نقص توجه، اولین همایش ملی علمی پژوهشی روانشناسی و علوم تربیتی، شیروان.

معظمی گودرزی، محبوبه.، و دعاگویان، داود (1396). بررسی تأثیر فضای مجازی بر سبک زندگی زنان 18-40 ساله منطقه 2 و 5 شهر تهران (1395-1394). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 10(1): 139-125.

ملایی، عین اله.، آسایش، حمید.، قربانی، مصطفی.، و سبزی، زهرا (1391). همبستگی هوش هیجانی با مهارت‌های مقابله‌ای دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی گلستان. پژوهنده، 17(3): 133-127.
منصوری، باقر .(1380). هنجاریابی پرسشنامه هوش هیجانی شرینگ در بین دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه‌های تهران. دانشگاه علامه طباطبایی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
میرز، لاورنس اس.، گامست، گلن.، و گارینو، ا. جی. (1391). پژوهش چند متغیری کاربردی. مترجمان: حسن‌پاشا شریفی؛ ولی‌الله فرزاد؛ سیمین دخت رضاخانی؛ بلال ایزانلو و مجتبی حبیبی. تهران: انتشارات رشد
ناجی، مهدی (1395). سلامت روانی کودکان و نوجوانان در فضای مجازی. انتشار در خبرگزاری صدا و سیما در تاریخ 22/08/1395.
References
Bazrafshan, M. R., &  Delam, H. (2020). Using ineffective coping strategies for facing with COVID-19. International Journal of Epidemiologic Research, 7(2): 52-52.‏
Camara M. & Calvete E. (2012). Cognitive schemas predicting anxiety and depressive symptoms: The role of dysfunctional coping strategies. European Congress of Psychiatry, 27 (S1): 1- 1.
Compas, B. E., Jaser, S. S., Bettis, A. H., Watson, K. H., Gruhn, M. A., Dunbar, J. P., ... & Thigpen, J. C. (2017). Coping, emotion regulation, and psychopathology in childhood and adolescence: A meta- analysis and narrative review. Psychological bulletin143(9): 939.‏
Carver, C. S. Scheier, M. F. and Weintrub, J. K. (1989). Assessing Coping Strategies: A Theoretically Based Approach, Journal of Personality and Social Psychology, 56(3): 267.
Dennis, J. P.,   &   Vander Wal, J. S.  (2010). The cognitive flexibility inventory:  Instrument development and estimates of reliability and validit, Cogn Ther Res, 34: 241-253.
Enns, A., Eldridge, G. D., Montgomery, C., & Gonzalez, V. M. (2018). Perceived stress, coping strategies, and emotional intelligence: A cross-sectional study of university students in helping disciplines. Nurse education today, 68: 226-231.‏
Faustino, B., & Vasco, A. B. (2020). Early maladaptive schemas and cognitive fusion on the regulation of psychological needs. Journal of Contemporary Psychotherapy50(2): 105-112.‏
González-Tovar, M., & Hernández-Rodríguez, S. (2021). COVID-19 and Emotional Variables in a Sample of Chileans. Frontiers in Psychology, 12: 43.
Gülten, Ü. (2021). Does Student’s Cognitive Flexibility Decrease During Pandemic? A New Approach to
Measure Cognitive Flexibility. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education9(1): 13-22.‏
Ke, T., & Barlas, J. (2020). Thinking about feeling: Using trait emotional intelligence in understanding the
     associations between early maladaptive schemas and coping styles. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 93(1): 1-20.‏
Kim, J. H., Shim, Y., Choi, I., & Choi, E. (2022). The role of coping strategies in maintaining well-being during the COVID-19 outbreak in South Korea. Social Psychological and Personality Science13(1): 320-332.‏
Lazarus RS & Folkman S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer.
Magson, N. R., Freeman, J. Y., Rapee, R. M., Richardson, C. E., Oar, E. L., & Fardouly, J. (2021). Risk and protective factors for prospective changes in adolescent mental health during the COVID-19 pandemic. Journal of youth and adolescence50(1): 44-57.‏
Masuda, A.,  & Tully, E.C. (2012).The Role of Mindfulness and Psychological Flexibility in Somatization, Depression, Anxiety, and General Psychological Distress in a Nonclinical    
College Sample. Journal of Evidence-Based Complementary & AlternativeMedicine,17(1): 66-71.
Moroń, M., & Biolik-Moroń, M. (2021). Trait emotional intelligence and emotional experiences during the COVID-19 pandemic outbreak in Poland: A daily diary study. Personality and Individual Differences, January, 168: 110348.‏
Radwan, E., Radwan, A., & Radwan, W. (2020). The mental health of school students and the COVID-19 pandemic. Aquademia4(2): ep20020.‏
Shareh H,  Farmani A,  Soltani E. (2014). Investigating the Reliability and Validity of the Cognitive Flexibility Inventory (CFI-I)  among Iranian University Students. PCP. 2(1):43-50
Shorey, R. C., Strauss, C., Zapor, H., & Stuart, G. L. (2017). Dating violence perpetration: Associations with early maladaptive schemas. Violence and victims, 32(4): 714-727.‏
Stephenson, E., & DeLongis, A. (2020). Coping Strategies. The Wiley Encyclopedia of Health Psychology, 55-60.‏
Tang, S., Xiang, M., Cheung, T., & Xiang, Y. T. (2021). Mental health and its correlates among children and adolescents during COVID-19 school closure: The importance of parent-child discussion. Journal of affective disorders, 279: 353-360.
Waller, G, Meyer, C. Ohanian, V. (2001). Psychometric properties of the long & short versions of the young schema questionnaire: Core beliefs among bulimic and comparision women. Cognit Ther Res, 25(2):137-47.
Zhu, H., Luo, X., Cai, T., He, J., Lu, Y., & Wu, S. (2016). Life event stress and binge eating among adolescents: The roles of early maladaptive schemas and impulsivity. Stress and Health32(4): 395-401.‏