اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر مهارت‌های خواندن و نوشتن در دانش آموزان مبتلا به اختلالات یادگیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران

3 استاد گروه روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر مهارت خواندن و نوشتن در دانش آموزان مبتلا به اختلالات یادگیری انجام شد. روش پژوهش: روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری دانش‌آموزان مبتلا به اختلالات یادگیری مقطع ابتدایی شهر اردبیل (98-97) بود. روش نمونه‌گیری در دسترس بود که با استفاده از این روش تعداد 50 نفر انتخاب و به دو گروه آزمایش و گواه تقسیم شدند. گروه آزمایش20 جلسه مداخله توان‌بخشی شناختی مبتنی بر مدل سلسله مراتبی سولبرگ و مایتر (2001) دریافت کردند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه خواندن و مهارت نوشتن کرمی و همکاران (1384) استفاده شد. برای تحلیل داده از آزمون تحلیل واریانس اندازه‌های تکراری و نرم‌افزار spss استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد آموزش توان‌بخشی شناختی به طور معناداری موجب کاهش میانگین نمرات اختلال خواندن (99/18=F، 001/0=P) و اختلال نوشتن (41/01=F، 001/0=P) در گروه آزمایش شده است و این تأثیر در مرحله پیگیری پایدار بود (05/0<P). نتیجه‌گیری: نتایج به دست آمده نشان‌دهنده تأثیر توان‌بخشی شناختی بر مهارت‌های خواندن و نوشتن در دانش آموزان دارای اختلال یادگیری بود، بر این اساس مراکز آموزشی برای کمک به بهبود مهارت‌های خواندن و نوشتن در دانش آموزان مبتلا به اختلالات یادگیری از توان‌بخشی شناختی استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


آجودانی، فرشته (1392). نقش شاخص­های هوش و ادراک دیداری- حرکتی بر عملکرد خواندن و نوشتن کودکان دارای اختلالات یادگیری. پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته روانشناسی تربیتی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
آقاجانی، سیف اله و هاشمی رزینی، هادی. (1396). روانشناسی و آموزش کودک استثنایی. چاپ دوم. تهران: انتشارات آوش.
امراللهی بیوکی، فرزانه و حسین­خانزاده، عباسعلی (1396). تأثیر تکنیک خودآموزی بر بهبود مهارت خواندن و خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان با نشانگان نارساخوانی. فصلنامه روانشناسی افراد استثنایی، دوره هفتم، شماره 25، 53- 74.
حسین­خانزاده، عباسعلی، لطیف زنجانی، مونا و طاهر، محبوبه (1395). تأثیر توان‌بخشی شناختی رایانه­یار بر بهبود کنش­های اجرایی و عملکرد خواندن دانش‌آموزان مبتلابه نارساخوانی. فصلنامه عصب روانشناسی، سال دوم، شماره دو، 23- 44.
رادفر، فرهاد، نجاتی، وحید و فتح­آبادی، جلیل (1395). تأثیر توان‌بخشی شناختی بر حافظه کاری و روانی کلامی دانش‌آموزان نارساخوان یک مطالعه تک موردی. مجله اندیشه و رفتار، دوره 10، شماره 40، ص 17 -26.
رضایی، سهیلا (1394). اثر 6 هفته­ای برنامه تمرینات ادراکی- حرکتی بر عملکرد حرکتی ظریف و درشت و مهارت دست نویسی کودکان دچار اختلال نوشتاری. پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته تربیت بدنی و علوم ورزشی گرایش رفتار حرکتی، دانشگاه رازی.
سیف نراقی، مریم؛ نادری، عزت الله. (۱۳۹۶). نارسایی های ویژه در یادگیری. تهران: مکیال.
عباسی، شهلا (1394).اثربخشی درمان یکپارچگی حسی- حرکتی بر بهبود مهارت­های حرکتی، مهارت­های اجتماعی و مشکلات خواندن و نوشتن در دانش­اموزان با ناتوانی یادگیری. پایان­نامه کارشناسی ارشد، گرایش تحقیقات آموزشی، دانشگاه یاسوج.
عبدالقادری، ماریه، خدامهری شیجانی، فاطمه، کافی، سید موسی، فلاحی، مهناز و هسروجاوید، مهناز (1396). تأثیر آموزش موقعیت­یابی و تسلط بر نماد بر چگونگی خواندن دانش‌آموزان نارساخوان پسر. مجله ناتوانی­های یادگیری، دوره 7، شماره 1، ص 61- 75.
قاسمی افشار، رضا (1393). بررسی اثربخشی تقویت حافظه دیداری از طریق بازی درمانی بر کاهش خطاهای املایی دانش­اموزان دارای اختلال نوشتن. پایان­نامه کارشناسی ارشدف گرایش تحقیقات اموزشی، دانشگاه هرمزگان.
کاکاوند، علیرضا، دمر چلی، نسیم و شیرمحمدی، فرهاد (1396). مقایسه تأثیر روش­های چند حسی فرنالد و اورتون- گیلینگهام در بهبود مهارت خواندن دانش‌آموزان نارساخوان. مجله ناتوانی­های یادگیری، دوره 7، شماره 1، ص 100- 118.
لرنر، ژانت دبلیو. (۲۰۰۰). ناتوانی های یادگیری: نظریه ها، تشخیص و راهبردهای تدریس (ترجمه عصمت دانش). (1390). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
محمدی مولود، سعید (1395). فراتحلیل اثربخشی مداخلات آموزشی و درمانی حوزه اختلالات یادگیری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته تحقیقات آموزشی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان.
موسوی، امیرحسین (1388). تأثیر روش آموزش ترکیب واج­ها در اصلاح نارسا خوانی و نارسا نویسی دانش‌آموزان پایه دوم و سوم ابتدایی شهرستان شهریار در سال تحصیلی 88-87. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
نظری، محمدعلی؛ دادخواه، مهرناز؛ هاشمی، تورج. (1394). اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر خطاهای املا دانش آموزان با نارسانویسی. نشریه پژوهش در علوم توان‌بخشی، سال 11، شماره 1، ص 41-32.
 
American Psychiatric Association (2015). DSM-5-Manual Diagnostic Statistic de Transforms Mentis. Porto Alleger: Artmed.
Bakker, D. J. (2016). Treatment of Developmental dyslexia: A Review. Pediatric Rehabilitation, in press.
Bianca Arrhenius,. David Gyllenberg,. Miika Vuori,. Elina Tiiri,. Lotta Lempinen & Andre Sourander.(2021). Relative age and specific learning disorder diagnoses: A Finnish population‐based cohort study, hornal of JCPP advances, 1(1): 1-8.
Breznitz Z, Misra M. Speed of processing of the visual–orthographic and auditory–phonological systems in adult dyslexics: The contribution of “asynchrony” to word recognition deficits. Brain Lang. 2003;85(3):486-502.
Brooks ,A . D., Berninger , V. W., & Abbott, R.D. (2011). Letter naming and letter writing reversals in children with dyslexia: Momentary inefficiency in the phonological and orthographic loops of working memory. Developmental Neuropsychology,36 (1) , 847-868.
Ekstrand, C., Neudorf, J., Gould, L., Mickleborough, M & Borowsky, R.(2019).Where words and space collide: The overlapping neural activation of lexical and sublexical reading with voluntary and reflexive spatial attention. Brain Research, 1706, 1–12.
Enger, P. M. J. (2018). Are working memory measures free of socio-economic influence. Journal of Speech, Language and Hearing Research; 51(9): 1580–1587.
Henik, A., Rubinsten, O., & Ashkenazi, S. (2018). The "where" and "what" in developmental dyscalculia. Clin Neuropsychol, 25(6), 989-1008.
Kirchhoff, B. A., Anderson, B. A., Smith, S. E., Barch, D. M., & Jacoby, L. L. (2018). Cognitive training-related changes in hippocampal activity associated with recollection in older adults. YNIMG.09550, 1-9.
Lana K. M Jacomijn H. Michelle, G. Mullen, D. Nynke, B. (2020). A cognitive remediation training for young adults with psychotic disorders to support their participation in education — study protocol for a pilot randomized controlled trial. Pilot and Feasibility Studies volume 6, Article number: 54; 63-76.
Levesque, K., Kiegger, M., & Deacon, S. (2019). Inferring meaning from meaning- ful parts: The contributions of morphological skills to the development of children’s reading comprehension. Reading Research Quarterly, 54(1), 63–80.
Nevo, E. & Breznitz, Z. (2017). Assessment of working memory components at 6 years of age as predictors of reading achievements a year later. Journal of Experimental Child Psychology, 109, 73-90.
Pena, J, Ibarretxe-Bilbao, N., Sánchez, P., Uriarte, J.(2018). Mechanisms of functional improvement through cognitive rehabilitation in Learning disabilities. Journal of Psychiatric Research; 27( 6): 21-27.
Rodrigo Flores-Gallegos,. Paulina Rodríguez-Leis & Thalía Fernández.(2021). Effects of avirtual reality training program on visual attention and motor performance in children with reading learning disability. Accepted 26 August 2021, Available online.
Schwartz, F., Epinat-Duclos, J., Léone, J., Poisson, A., & Prado, J. (2018). Impaired neural processing of transitive relations in children with math learning difficulty. NeuroImage: Clinical, 20, 1255–1265. doi:10.1016/j.nicl.2018.10.020.
Soetedjo, R., Kojima, Y., & Fuchs (2019). How Cerebellar motor learning keeps saccades accurate. Journal of Neurophysiology, 121, 2153–2162.
Van der Sluis, S., De Jong, P. F., & Van der Leij, A. (2004). Inhibition and shifting in children with learning deficits in arithmetic and reading. Journal of Experimental Child Psychology, 87(3),239–266.