ارائه الگوی پیش بینی اعتیاد به بازی‌های آنلاین بر اساس ویژگی‌های شخصیتی هگزاکو و رابطه والد-فرزند با میانجی‌گری تکانشگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه روانشناسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

3 دانشیار گروه روانشناسی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

چکیده

هدف: هدف این پژوهش بررسی ارائه الگوی پیش‌بینی اعتیاد به بازی‌های آنلاین بر اساس ویژگی‌های شخصیتی هگزاکو و رابطه والد-فرزند با میانجی‌گری تکانشگری بود. روش پژوهش: این پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری پژوهش حاضر را دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی 1400-1399 به تعداد 125110 نفر دختر بود. حجم نمونه 400 نفر از این‏ افراد بر اساس دیدگاه کلاین(2016) و به شیوه نمونه‏گیری غیرتصادفی در دسترس(شیوه آنلاین) انتخاب‌ و به سیاهه اعتیاد به بازی‏های آنلاین(OGAI) وانگ و چانگ(2002)، سیاهه شخصیت هگزاکو(24-BHI) دی ورایز(2013)، سیاهه کیفیت رابطه والد-فرزندی (PCRI) فاین و همکاران(1983) و مقیاس تکانشگری بارات(BIS) پاتون و همکاران(1995) پاسخ دادند. سپس الگوی پیشنهادی از طریق مدل معادلات ساختاری با استفاده از SPSS و AMOS نسخه 24 تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد مسیرهای مستقیم ویژگی‌های شخصیتی(صداقت-فروتنی، هیجان‌پذیری، برونگرایی، توافق و باز بودن نسبت به تجربه)، رابطه مادر-فرزندی و تکانشگری بر اعتیاد به بازی‌های آنلاین معنادار شدند. مسیر مستقیم وظیفه شناسی و رابطه پدر-فرزندی بر اعتیاد به بازی‌های آنلاین معنادار نبودند. همچنین اثرات غیرمستقیم ویژگی‌های شخصیتی هگزاکو و رابطه والد-فرزند از طریق نقش میانجی تکانشگری بر اعتیاد به بازی‌های آنلاین معنادار بود. نتیجه‌گیری: مدل ساختاری اصلاح شده پژوهش برازش مطلوب و قابل قبول با داده‌های پژوهشی داشت و این گام مهمی در جهت شناخت عوامل مؤثر بر اعتیاد به بازی‌های آنلاین در دانش‌آموزان می‌‌باشد.

کلیدواژه‌ها


اختیاری، حامد.، صفایی، هومن.، اسماعیلی جاوید، غلامرضا.، عاطف‌وحید، محمدکاظم.، عدالتی، هانیه.، و مکری، آذرخش. (1387). روایی و پایایی نسخه‌های فارسی پرسش‌نامه‌های آیزنک، بارت، دیکمن و زاکرمن در تعیین رفتارهای مخاطره‌جویانه و تکانشگری. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 14(3): 336-326.
براتی، هاجر.، عریضی، حمیدرضا.، و شهیر، ابراهیم. (1399). همبستگی ویژگی‌های کار با مولفه­های مثبت (خوش­بینی، سرزندگی و عاطفه مثبت) و منفی (تنش و تکانش) بهزیستی روانشناختی در بین کارکنان شرکت انتقال گاز استان اصفهان. فصلنامه مدیریت ارتقای سلامت، 9 (2): 80-67.
بشرپور، سجاد.، طاهری فرد، مینا.، و محمدی، گلاویژ. (1398). ویژگی­های روانسنجی نسخه فارسی فرم کوتاه پرسشنامه شخصیتی هگزاکو-24 سؤالی در دانشجویان. فصلنامه علمی و پژوهشی اندازه گیری تربیتی، 9(36): 89-65.
تاجیک، حسین.، طالع پسند، سیاوش.، و رحیمیان بوگر، اسحق. (1396). رابطه ساده و چندگانه تکانشگری، استرس ادراک‌شده و شادکامی با اعتیاد به اینترنت در کاربران ایرانی ۱۵ تا ۲۸ ساله فیس‌بوک. دو فصلنامه روانشناسی بالینی و شخصیت، 15(1): 156-145.
جاوید، محبوبه.، محمدی، نوراله.، و رحیمی، چنگیز. (1391). ویژگی های روانسنجی نسخه فارسی یازدهمین ویرایش مقیاس تکانشگری بارت. فصلنامه روش­ها و مدل­های روانشناختی، 2(8): 34-23.
جدیدی، محسن.، و شریفی، مهدی. (1397). مقایسه تکانشگری و حساسیت بین فردی در نوجوانان مبتلاء به اعتیاد به اینترنت و نوجوانان عادی . فصلنامه ایده­های نوین روانشناسی، 2(6): 15-1.
حاتمی، محمد.، صادقی­راد، سعید.، و حسنی، جعفر. (1394). اثربخشی آموزش مهارت‌­های‌ ارتباطی در تکانشگری نوجوانان دختر دارای علائم اختلال سلوک. نشریه پژوهش در نظام­های آموزشی، 9(31): 254-227.
حافظی، فریبا.، اسماعیلی، سمیه.، و فراشبندی، افسانه. (1398). رابطه برونگرایی و کارآمدیی فردی با سبک‏های مقابله با استرس در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز. نشریه علمی روانشناسی اجتماعی، 7(53): 90-81.
داداشی، سیامک.، احمدی، عزت اله.، و بافنده قراملکی، حسن. (1397). نقش انعطاف پذیری شناختی، حافظه کاری دیداری فضایی و تکانشگری در پیش بینی نقص نظریه ذهن در افراد با رگه های اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه مطالعات روانشناختی، 14(13): 24-8.
زارع بهرام آبادی، مهدی.، زهراکار، کیانوش.، صلحیان بروجردی، حانیه.، و محمدی­فر، محمدعلی. (1392). اثربخشی برنامه بهبود بخشی رابطه بر کیفیت رابطه والد- فرزندی در نوجوانان دختر خانواده‌های تک والدینی مادر سرپرست. مجله روانشناسی بالینی، 5(2): 24-14.
زمانی فروشانی، شهلا.، قنواتی، سارا.، نجفلوی ترکمانی، زهرا.، و شریفی، طیبه. (1395). الگوی ساختاری رابطه متغیرهای شخصیتی هگزاکو و شادکامی: بررسی نقش واسطه­ای سبک­های اسنادی. فصلنامه روش­ها و مدل­های روانشناختی، 7(24): 91-71.
زندی­پیام، آرش.، داوودی، ایران.، و مهرابی­زاده هنرمند، مهناز. (1394). هنجاریابی و بررسی ویژگی­­های روانسنجی نسخه فارسی پرسشنامه اعتیاد به بازی­های آنلاین. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 21(4): 361-351. 
زندی­پیام، آرش.، و میرزائی دوستان، زینب. (1398). پیش‌بینی اعتیاد به بازی آنلاین با توجه به تحریف شناختی، سبک­فرزندپروری و ویژگی شخصیتی خودشیفته در دانش‌آموزان. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 25(1): 83-72.
شهاب، مریم.، و کیانی چلمردی، احمدرضا. (1399). پیش‌بینی اعتیاد، اضطراب و تکانش‌گری بر مبنای تجربیات ناگوار کودکی، افسردگی، ناامیدی و سلامت والدینی در دختران نوجوان. فصلنامه زن و جامعه، 11 (41): 278-261.
صالح میرحسنی، وحیده.، رفیعی­پور، امین.، و گنجه­آبادی، زهرا. (1399). نقش واسطه‌ای خودشناسی و بهشیاری در رابطه بین نظم‌جویی هیجانی و تکانش‌گری در یک واحد نظامی. فصلنامه روانشناسی نظامی، 11(43): 89-75.
عطایی فر، ربابه.، و امیری، شعله. (1395). آزمون مدل علّی رابطه ارتباط مؤثر همسران ورابطه والد-فرزندی برای آموزش والدین دانش آموزان دوره ابتدایی. فصلنامه علمی- پژوهشی خانواده و پژوهش، 13(1): 38-7.
کاظمینان، سمیه.، و کریمی، مریم. (1397). رابطه هویت اجتماعی با کیفیت روابط والد فرزندی در بین دانش‏آموزان دختر دوره دوم دبیرستان: بررسی مقایسه­ای نقش پدران و مادران. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 9(34): 118-103.
محمدی­مصیری، فرهاد.، شفیعی­فرد، یعقوب.، داوری، مژده.، و بشارت، محمدعلی. (1391). نقش خودمهارگری، کیفیت رابطه با والدین و محیط مدرسه در سلامت روانی و رفتارهای ضداجتماعی نوجوانان. روانشناسی تحولی(روانشناسان ایرانی)، 8(32): 404-397.
میرزائی کوتنایی، فرشته.، شاکری نیا، ایرج.، و اصغری، فرهاد. (1394). رابطه تعامل والد- فرزند با سطح رفتارهای پرخاشگرانه دانش­آموزان. فصلنامه سلامت روانی کودک، 2 (4): 36-21.
References
Agbaria, Q., & Bdier, D. (2019). The association of Big Five personality traits and religiosity on Internet addiction among Israeli-Palestinian Muslim college students in Israel. Mental Health, Religion & Culture22(9), 956-971.
Alonso, C., & Romero, E. (2020). Study of the domains and facets of the five-factor model of personality in problematic Internet use in adolescents. International Journal of Mental Health and Addiction18 (2), 293-304.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2007). Empirical, theoretical, and practical advantages of the HEXACO model of personality structure. Personality and social psychology review11(2), 150-166.
Ashton, M. C., & Lee, K. (2019). Religiousness and the HEXACO personality factors and facets in a large online sample. Journal of personality87(6), 1103-1118.
Balta, S., Emirtekin, E., Kircaburun, K., & Griffiths, M. D. (2020). Neuroticism, trait fear of missing out, and phubbing: The mediating role of state fear of missing out and problematic Instagram use. International Journal of Mental Health and Addiction18 (3), 628-639.
Bodi, G., Maintenant, C., & Pennequin, V. (2020). The role of maladaptive cognitions in gaming disorder: Differences between online and offline gaming types. Addictive Behaviors, 112(1), 1-10.
Carnes-Holt, K. (2012). Child–parent relationship therapy for adoptive families. The Family Journal20(4), 419-426.
Conger, R. D., Martin, M. J., & Masarik, A. S. (2021). Dynamic associations among socioeconomic status (SES), parenting investments, and conscientiousness across time and generations. Developmental psychology57(2), 147-156.
Cudo, A., Wojtasiński, M., Tużnik, P., Griffiths, M. D., & Zabielska-Mendyk, E. (2020). Problematic Facebook use and problematic video gaming as mediators of relationship between impulsivity and life satisfaction among female and male gamers. PloS one15(8), 23-35.
De Vries, R. E. (2013). The 24-item brief HEXACO inventory (BHI). Journal of Research in Personality47(6), 871-880.
Dieris-Hirche, J., Pape, M., te Wildt, B. T., Kehyayan, A., Esch, M., Aicha, S., & Bottel, L. (2020). Problematic gaming behavior and the personality traits of video gamers: A cross-sectional survey. Computers in Human Behavior106(5), 5-21.
Dinić, B. (2018). Comparison of three short six-factor personality instruments. Primenjena psihologija11(2), 189-206.
Donadon, M. F., Chagas, M. H., Apolinário-da-Silva, T. D., Okino, E. T., Hallak, J. E., Nicoletti, Ê. A., & Simei, J. L. (2020). Cross-cultural adaptation of the Internet Gaming Disorder Scale–Short Form (IGDS9-SF) to the Brazilian context. Trends in Psychiatry and Psychotherapy, 5(12), 5-21.
Dykstra, V. W., Willoughby, T., & Evans, A. D. (2020). A longitudinal examination of the relation between lie-telling, secrecy, parent–child relationship quality, and depressive symptoms in late-childhood and adolescence. Journal of youth and adolescence49(2), 438-448.
Fine, M. A., Moreland, J. R., & Schwebel, A. I. (1983). Long-term effects of divorce on parent–child relationships. Developmental Psychology19(5), 703-712.
Gao, Q., Sun, R., Fu, E., Jia, G., & Xiang, Y. (2020). Parent–child relationship and smartphone use disorder among Chinese adolescents: The mediating role of quality of life and the moderating role of educational level. Addictive behaviors101(5), 5-12.
Gómez-Bujedo, J., Lozano, Ó. M., Pérez-Moreno, P. J., Lorca-Marín, J. A., Fernández-Calderón, F., Diaz-Batanero, C., & Moraleda-Barreno, E. (2020). Personality Traits and Impulsivity Tasks Among Substance Use Disorder Patients: Their Relations and Links With Retention in Treatment. Frontiers in Psychiatry11(5), 930-941
Hickey, E. J., Hartley, S. L., & Papp, L. (2019). Psychological Well‐Being and Parent‐Child Relationship Quality in Relation to Child Autism: An Actor‐Partner Modeling Approach. Family process. 1(1), 1-15.
Holden, G. W., Hawk, C. K., Smith, M. M., Singh, J. P., & Ashraf, R. (2017). Disciplinary practices, metaparenting, and the quality of parent–child relationships in African-American, Mexican-American, and European-American mothers. International journal of behavioral development41(4), 482-490.
Huang, S., Hu, Y., Ni, Q., Qin, Y., & Lü, W. (2019). Parent-children relationship and internet addiction of adolescents: The mediating role of self-concept. Current Psychology, 5(2), 1-8.
Jeong, B., Lee, J. Y., Kim, B. M., Park, E., Kwon, J. G., Kim, D. J., & Lee, D. (2020). Associations of personality and clinical characteristics with excessive Internet and smartphone use in adolescents: A structural equation modeling approach. Addictive behaviors110(1), 1-10.
Joo, M., & Son, C. (2019). Effects of Neurofeedback Training on EEG, Impulsivity, Sensation Seeking, Game Addiction Symptoms, and Game Craving in University Students with Game Addiction. Journal of Digital Convergence17(9), 479-486.
Kahn, J. P., Cohen, R. F., Etain, B., Aubin, V., Bellivier, F., Belzeaux, R., & Henry, C. (2019). Reconsideration of the factorial structure of the Barratt Impulsiveness Scale (BIS-11): Assessment of impulsivity in a large population of euthymic bipolar patients. Journal of affective disorders253(2), 203-209.
Karaca, S., Karakoc, A., Gurkan, O. C., Onan, N., & Barlas, G. U. (2020). Investigation of the Online Game Addiction Level, Sociodemographic Characteristics and Social Anxiety as Risk Factors for Online Game Addiction in Middle School Students. Community Mental Health Journal, 56(1), 830-838.
King, D. L., & Delfabbro, P. H. (2017). Features of parent-child relationships in adolescents with Internet gaming disorder. International Journal of Mental Health and Addiction15(6), 1270-1283.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th Ed.), New York: The Guilford Press.
Leite, J., Gomes, H. S., De Castro-Rodrigues, A., Gonçalves, R. A., & Cunha, O. (2018). Psychometric properties of the “parent-child relationship inventory” (PCRI) in a portuguese forensic sample. Journal of Child Custody15(2), 116-135.
López-Pérez, B., & Wilson, E. L. (2015). Parent–child discrepancies in the assessment of children’s and adolescents’ happiness. Journal of experimental child psychology139(2), 249-255.
MacDonell, E. T., & Willoughby, T. (2020). Investigating honesty‐humility and impulsivity as predictors of aggression in children and youth. Aggressive behavior46(1), 97-106.
Marengo, D., Sindermann, C., Häckel, D., Settanni, M., Elhai, J. D., & Montag, C. (2020). The association between the Big Five personality traits and smartphone use disorder: A meta-analysis. Journal of Behavioral Addictions, 1(1), 1-12.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (2020). Understanding persons: From Stern's personalistics to Five-Factor Theory. Personality and Individual Differences, 169(1), 1-11.
Patton, J. H., Stanford, M. S., & Barratt, E. S. (1995). Factor structure of the Barratt impulsiveness scale. Journal of clinical psychology51 (6), 768-774.
Pop, M. V., & Rusu, A. S. (2019). Couple Relationship and Parent-Child Relationship Quality: Factors Relevant to Parent-Child Communication on Sexuality in Romania. Journal of clinical medicine8 (3), 386-399.
Runcan, P. L. (2012). The time factor: does it influence the parent-child relationship?!. Procedia-social and behavioral sciences33(2), 11-14.
Sharma, M., Anand, N., & Murthy, K. (2020). Personality characteristics of online gamers. Indian Journal of Psychiatry62(4), 453-453.
Sterrett-Hong, E., Antle, B., Nalley, B., & Adams, M. (2018). Changes in Couple Relationship Dynamics among Low-Income Parents in a Relationship Education Program Are Associated with Decreases in Their Children's Mental Health Symptoms. Children (Basel, Switzerland)5(7), 90-101.
Strickland, J. C., & Johnson, M. W. (2021). Rejecting impulsivity as a psychological construct: A theoretical, empirical, and sociocultural argument. Psychological review128(2), 336-441.
Sun, R., Gao, Q., Xiang, Y., Chen, T., Liu, T., & Chen, Q. (2020). Parent–child relationships and mobile phone addiction tendency among Chinese adolescents: the mediating role of psychological needs satisfaction and the moderating role of peer relationships. Children and Youth Services Review, 116(2), 51-62.
Wei, C., Chen, P., Xin, M., Liu, H., Yu, C., & Zou, Q. (2020). Interparental conflict, parent–adolescent attachment, and adolescent Internet addiction: The moderating role of adolescent self-control. Social Behavior and Personality: an international journal48(9), 1-13.
Whang, L. S., & Chang, G. Y. (2002). Psychological analysis of online game users. Proc Hum Comput Interact2(2), 81-90.
Yang, X., Jiang, X., Mo, P. K. H., Cai, Y., Ma, L., & Lau, J. T. F. (2020). Prevalence and interpersonal correlates of internet gaming disorders among Chinese adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health17(2), 579-586.
Ye, S., Wang, M., Yang, Q., Dong, H., & Dong, G. H. (2020). The neural features in the precentral gyrus predict the severity of internet game disorder: results from the multi-voxel pattern analyses. bioRxiv. 1(1), 1-10.
Yin, H., Galfalvy, H., Zhang, B., Tang, W., Xin, Q., Li, E., & Mann, J. J. (2020). Interactions of the GABRG2 polymorphisms and childhood trauma on suicide attempt and related traits in depressed patients. Journal of affective disorders266(2), 447-455.
Young, K. S. (1998). Caught in the net: how to recognize the signs of internet addiction - and a winning strategy for recovering. New York: John Wiley & Sons, Inc.
Zhao, H., Li, X., Zhou, J., Nie, Q., & Zhou, J. (2020). The relationship between bullying victimization and online game addiction among Chinese early adolescents: The potential role of meaning in life and gender differences. Children and Youth Services Review116(2), 5-12.