اثربخشی سبک فرزند پروری ذهن آگاهانه برکاهش استرس، اضطراب و افسردگی درزنان تک والد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

2 دانشیار گروه روانشناسی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

چکیده

هدف: 
هدف از پژوهش حاضر تعیین اثربخشی سبک فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر کاهش استرس، اضطراب و افسردگی در زنان تک والد بود. روش پژوهش: پژوهش حاضر، نیمه آزمایشی با گروه آزمایش و گواه و طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری 1730 نفر از زنان تک والد شهر اصفهان در سال 1396 بودند. نمونه‌های تحقیق به صورت تصادفی ساده و پس از رعایت ملاک‌های ورود و خروج انتخاب شدند و به‌طور تصادفی 30 نفر از آنان در گروه‌ گواه و گروه ‌آزمایش جایگزین شدند؛ گروه آزمایش، مطابق برنامه آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بوگلز و رستیو (2014) در هشت جلسه 90 دقیقه‌ای تحت آموزش قرار گرفتند و گروه‌ گواه هیچ‌گونه آموزشی دریافت نکرد. سپس پرسشنامه داس-42 لویباند و لویباند (1995) در هر دو گروه و در سه مرحله، اجرا شد و نتایج از طریق واریانس اندازه‌های تکراری تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج حاکی از تأثیر آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر کاهش استرس (0.010= F=7.60، P)، اضطراب (0004=F=9.72، P) و افسردگی (0.015=F=6.75,P) در مرحله پس‌آزمون و پایداری این تأثیر در مرحله پیگیری بود. نتیجه‌گیری: از آنجا که آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانانه استرس، اضطراب و افسردگی زنان تک والد را کاهش می‌دهد استفاده از نتایج این تحقیق برای مدرسان فرزندپروری، محققین و نیز برای استفاده مربیان و زنان تک والد پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


اسدی خلیلی، مریم.، عمادیان، سیده علیا.، و فخری، محمدکاظم. (1399). مقایسه اثربخشی واقعیت درمانی و درمان پذیرش و تعهد بر اضطراب اجتماعی و نگرش به زندگی در زنان سرپرست خانوار. نشریه روان پرستاری. 8(4):  23-12
افضلی، افشین.، دلاور، علی.، برجعلی، احمد.، و میرزمانی بافقی، سیدمحمود. (1386). ویژگی‌های روان‌سنجی آزمون DASS-42 بر اساس نمونه‌ای از دانش آموزان دبیرستانی شهر کرمانشاه. مجله تحقیقات علوم رفتاری، د5(2): 92-81
برجی نژاد، زینب. (1389). نقش مادر در تربیت فرزند. مطالعات اسلامی زنان و خانواده. شماره 6، 210-183
بندارکاخکی، زهرا.، مشهدی، علی.، و امین یزدی، سیدامیر. (1397). اثربخشی آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر بهبود اجتناب و ذهن آگاهی مادران تنیده دارای کودک پیش دبستانی. مجله دانشکده پزشکی مشهد، 62(4): 14-1
بهبهانی، مهدیه.، و زرگر، فاطمه. (1396). بررسی اثربخشی آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر نشانه‌های بالینی و خودکار آمدی کودکان بیش‌فعال و کم‌توجه. مجله دانشکده پزشکی اصفهان، 35(429):  517-511
دلاور، علی. (1396) مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران: انتشارات رشد. 432 صفحه.
زارع بهرام‌آبادی، مهدی،. زهراکار، کیانوش؛ صالحیان بروجردی، حانیه و محمدی فر، محمدعلی. (1393) اثربخشی برنامه بهبود بخشی ارتباط بر کیفیت رابطه والد- فرزندی در نوجوانان دختر خانواده‌های تک والدینی مادر سرپرست. مجله علمی- پژوهشی روانشناسی بالینی، 5(12): 24-14
زارع، فاطمه.، و محمدی، مسعود. (1399). ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس فرزندپروری ذهن‌آگاهانه. روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، 11(40): 150-133
زرگر، فاطمه. (1398). چگونه والدین ذهن آگاهی باشیم. دومین کنگره سراسری موج سوم درمان‌های رفتاری. کاشان
شفیعی، معصومه.، صادقی، مسعود.، و محمدی، گلاویز. (1397). اثربخشی آموزش خود- دلسوزی بر نگرش‌های ناکارآمد و تحریف‌های شناختی در زنان مطلقه. دو فصلنامه علمی پژوهشی روانشناسی بالینی و شخصیت. 16(2): 74-65
شیرالی نیا، خدیجه.، چلداوی، رحیم.، و امان الهی، عباس. (1397). اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر افسردگی و اضطراب زنان مطلقه. مجله روانشناسی بالینی، 10(1): 19-9
شیرالی نیا، خدیجه.، ایزدی، معصومه.، و اصلانی، خالد. (1398). نقش واسطه فرزندپروری، کیفیت رابطه مادر-کودک و سلامت روان مادر در رابطه بین فرزندپروری ذهن‌آگاهانه و مشکلات رفتاری کودکان. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی. 10(38): 146-135
صادقی، مسعود.، و حسینی رمقانی، نسرین السادات. (1395). اثربخشی آموزش فرزندپروری مبتنی بر ذهن آگاهی بر اضطراب و نگرانی مادران دارای کودک مبتلا به اختلال بیش فعالی. سلامت جامعه، 10(4): 11-1
غضنفری، فیروزه.، حسینی رمقانی نسرین السادات.، مرادیانی گیزه رود، خدیجه.، مهرابی، مهناز.، و پناهی، هادی. (1395). بررسی اثربخشی برنامه آموزشی فرزندپروری مبتنی بر ذهن آگاهی بر سلامت عمومی مادران دارای کودک مبتلا به اختلال لجبازی نافرمانی. مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ارومیه. 27(7): 641-629
فضلی، نرجس و سجادیان، ایلناز. (1395). اثربخشی آموزش فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر مشکلات رفتاری کودک و استرس والدگری مادران دارای فرزند مبتلا به اختلال نقص توجه بیش فعالی. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی. 17(3): 35-26
قنواتی، مهسا.، حمید، نجمه.، و مهرابی زاده هنرمند، مهناز. (1399). تأثیر آموزش فرزند پروری ذهن‌آگاهانه بر تنیدگی والدین در مادران دارای کودک مبتلا به اختلالات طیف اتیسم. نشریه پرستاری کودکان، 7(2): 86-75
کابات زین، ج. (2020). ذهن آگاهی برای آغازگران. ترجمه پیمان رحیمی نژاد و غزال گلشنی. انتشارات روان‌شناسی و هنر.
کشاورزی ارشدی، فرناز. (1396). تأثیر مهارت‌آموزی فرزندپروری ذهن‌آگاهانه بر خودتنظیمی هیجانی و بهزیستی روانی مادران. ششمین کنگره انجمن روانشناسی ایران. تهران، آبان 1396
معتمدی شارک، فرزانه.، غباری بناب، باقر.، و ربیعی، علیرضا. (1395). مشکلات رفتاری دانش آموزان خانواده‌های تک والدی و دو والدی از دیدگاه معلمان آن‌ها. فصلنامه سلامت روانی کودک، 3(2): 95-87
مهری، مریم السادات.، نادی، محمدعلی.، و سجادیان، ایلناز. (1399). مقایسه اثربخشی فرزندپروری ذهن‌آگاهانه با رویکرد ایرانی– اسلامی با فرزندپروری مثبت بر خودتنظیمی هیجانی و خود کارآمدی مادران. مجله سبک زندگی اسلامی، 4(2): 49-38
هالجین، ریچارد.، و ویتبورن، کسوزان کراس. (1400). آسیب‌شناسی روانی، جلد یک. ویراست نهم (جدید)، ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: نشر روان (انتشار اثر به زبان اصلی، 2020).
References
Bogels S, Restifo K. (2014). Mindful parenting: A guide for mental health practitioners., 2014; 130-139. doi.
Bogels SM, Lehtonen A, Restifo, K. (2010). Mindful parentingin mental health Care. Mindfulness, 2010;1: 107–120.
Burgdorf, V., Szabó, M & J. Abbott,M.J.(2019). The Effect of Mindfulness Interventions for Parents on Parenting Stress and Youth Psychological Outcomes: A Systematic Review and Meta-Analysis. School of Psychology, The University of Sydney, Sydney, NSW, Australia, volum10, article 1336
Dawadi, s. (2019). Strengths and challenges of single mothers in Helsinki, 49 pages and 2 Appendix, November 2019, Diaconia University of Applied Sciences Bachelor of Social Services
Eitle D. (2006). Parental gender, single-parent families, and delinquency: Exploring the moderating influence of race/ethnicity. Social Science Research, 35(3), 727–748. https:// doi.org/10.1016/j.ssresearch.2005.06.003
Garriga, A & Pennoni, F.(2020). The Causal Effects of Parental Divorce and Parental Temporary Separation on Children’s Cognitive Abilities and Psychological Well-being According to Parental Relationship Quality. Social Indicators Research, 27 July 2020
Gasse, D.V & Mortelmans, D.(2020). Department of Sociology, University of Antwerp, 9(5), 85; https://doi.org/10.3390/socsci9050085
Gouveia MJC, Carona M, Canavarro C, et al.(2016). Self-Ompassion and Dispositional Mindfulness Are Associated with Parenting Styles and Parenting Stress: the Mediating Role of Mindful Parenting. Springer Science+Business Media New York;7:700–712.doi
Herke, B. (2019). Investigating the welfare deservingness of single mothers: Puimage and deservingness perceptions in Hungary. SPSW Working Paper CeSo/SPSW/2019-06. Leuven: Centre for Sociological Research, KU Leuven
Kim, G.A., Choi & H-Y Kim, E-J. (2018).Impact of economic problems on depression in single mothers: A comparative study with married women. Published: August 24. https:// doi.org/10.1371/journal.pone.0203004
Kroese, J., Bernasco, W., Liefbroer, A.C & Rouwendal, J. (2021). Growing up in single-parent families and thecriminal involvement of adolescents: a systematic review. To link to this article: https://doi.org/10.1080/1068316X.2021.1774589
Liang, L.A., Berger, U & Brand, C.(2019). Psychosocial factors associated with symptoms of depression, anxiety and stress among single mothers with young children: A population-based study. Journal of Affective Disorders, Volume 242, 1 January 2019, Pages 255-264
Loviband, S.H & Loviband, P. E. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales. 2nd ed. Sedney: Psychology Foundation.
MacDonald, E, Hastings, R.P. (2016). Mindful parenting and care involvement fathers of children with intellectual disabilities. Journal of Child and Family Studies; 19(2), 236–240.
Medeiros C, Gouveia M, Canavarro MC, et al. (2016). The Indirect Effect of the Mindful Parenting of Mothers and Fathers on the Child’s Perceived WellBeing through the Child’s Attachment to Parents. Springer Science, Business Media; 916-927.
Meier, A., Musick, K., Flood, S & Dunifon, R. (2016). Mothering Experiences: How Single Parenthood and Employment Structure the Emotional Valence of Parenting. May 2016 Demography 53(3). DOI: 10.1007/s13524-016-0474-x
Nahar, J.S., Algin, S., Hasnat Sajib, W.H. (2019). Depressive and anxiety disorders among single mothers in Dhaka. International Journal of Social Psychiatry, May 7, 2020. https://doi.org/10.1177/0020764020920671
Neece, C.L. (2014). Mindfulness-Based Stress Reduction for Parents ofYoung Children with Developmental Delays: Implications for Parental Mental Health and Child Behavior Problems. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities. 27: 174186.
Rousou, E., Kouta, C., Middleton, N & Karanikola, M.(2019). Mental health among single mothers in Cyprus: a cross-sectional descriptive correlational study. BMC Women's Health. 19, Article number: 67
Soomar, S.M. (2019). Inculcating Practices of Social Interaction among Young Children for Better Mental Well Being. Aga Khan University School of Nursing and Midwifery, Pakistan, January 22
Turpyn, C,. Chaplin, T.M. (2016). Mindful parenting and parents’ emotion expression: effects on adolescent risk behaviors. Mindfulness; 7(1):246-254
Voos AC. (2017). An initial evaluation of the mindful parenting group for parents of children with autism spectrum disorder (Doctoral dissertation, University of California, Santa Barbara); 10634080.
Wajim, J. (2020). Single Parenting and Its Effects on the Development of Children in Nigeria. The International Journal of Social Sciences and Humanities Invention. Vol. 7 No. 04, Page No.: 5891-5902
West, S.M. (2019). The Role of Social Support as a Moderator of Housing Instability in Single Mother and Two-Parent Households. March 2019Social Work Research 43(1):31-42
***