تدوین بسته آموزشی ارتقاء وضعیت روان شناختی فرزندان خانواده‌های شاهد و ایثارگر و مقایسه اثربخشی آن با درمان پردازش شناختی بر تحمل پریشانی و تنظیم شناختی هیجان آنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه مشاوره، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

2 گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

3 دانشیار گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده

هدف: هدف از پژوهش حاضر تدوین بسته آموزشی ارتقاء وضعیت روان شناختی فرزندان خانواده­های شاهد و ایثارگر و مقایسه اثربخشی آن با درمان پردازش شناختی بر تحمل پریشانی و تنظیم شناختی هیجان آنان بود. روش پژوهش: روش پژوهش از نوع ترکیبی طرح اکتشافی متوالی و حاوی دو بعد کیفی و کمی بود. هدف بخش کیفی تعیین محتوا، ساختار و شکل نهایی بسته آموزش ارتقاء وضعیت روان شناختی فرزندان خانواده های شاهد و ایثارگر بر مبنای تجارب زیسته آن­ها بود. برای تد‌وین بسته آموزشی ارتقا وضعیت روانشناختی فرزندان شاهد و ایثارگر از رویکرد‌ کیفی و برای مقایسه اثربخشی آن با درمان پردازش شناختی از رویکرد‌ کمی و روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه استفاده شد‌ه است. جامعۀ آماری بخش کیفی پژوهش، علاوه بر متون علمی،  شامل کلیه فرزندان خانواده­های شاهد و ایثارگر شهرستان یاسوج بود، که در سال تحصیلی 1397-1398 در مدارس متوسطه شاهد و دانشگاه یاسوج مشغول به تحصیل بودند. جامعه بخش کمی را کلیه فرزندان خانواده­های شاهد و ایثارگر شهرستان یاسوج تشکیل دادند. نمونه گیری کیفی، به صورت هد‌فمند‌ انجام و با 15 نفر مصاحبه نیمه ساختار یافته تا اشباع نظری انجام شد‌. د‌ر بخش کمی نیز 45 نفر از فرزندان خانواده های شاهد و ایثارگر شهرستان یاسوج به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به سه گروه آزمایش اول (15 نفر)، آزمایش دوم (15 نفر) و گروه گواه (15 نفر) به صورت تصادف کاربندی شد‌ند‌. گروه آزمایش اول با استفاده از بسته آموزشی ارتقاء وضعیت روان‌شناختی محقق ساخته در هشت هفته و گروه آزمایش دوم با استفاده از درمان پردازش شناختی ریسک و همکاران (2007) در دوازده هفته 90 دقیقه‌ای به صورت گروهی تحت مداخله قرار گرفتند. ابزارهای پژوه پرسشنامه‌های تنظیم شناختی هیجان گارنفسکی و همکاران (2002) و تحمل پریشانی سیمونز و گاهر(2005) بود. د‌اد‌ه‌های کیفی به روش پدیدارشناسی و به شیوه مورد تاکید کلایزی و د‌اد‌ه‌های کمی به کمک آزمون واریانس اندازه­گیری مکرر­­­ و آزمون تعقیبی توکی تحلیل شد‌ند‌. یافته ها: محتوای بسته ارتقاء وضعیت روان شناختی فرزندان خانواده های شاهد و ایثارگر شامل چهار مفهوم اصلی است: آموزش مقابله با سوگ و فقدان، مقابله و غلبه بر رنج و درد، گسترش حمایت اجتماعی، سازگاری هدفمند با شرایط و موقعیت بود و روایی بسته آموزشی نیز برابر با 87/0 گزارش شد. بخش کمی نتایج نشان دادند دو گروه آموزش بسته آموزشی ارتقاء وضعیت روان شناختی فرزندان شاهد و ایثارگر و درمان پردازش شناختی بر تنظیم شناختی هیجان (0.035=F=3.64،P) و تحمل پریشانی  (0.001=F=8.70، P) موثر بودند و این تاثیر در مرحله پیگری پایدار بود. همچنین نتایج آزمون تعقیبی توکی نشان داد تفاوت معناداری بین دو گروه آزمایش نبود (05/0<P). نتیجه گیری: از آنجا که بسته آموزشی ارتقاء وضعیت روان شناختی و درمان پردازش شناختی، تحمل پریشانی و تنظیم شناختی هیجان را ارتقاء میدهد؛ بنابراین برای بهبود تحمل پریشانی و تنظیم شناختی هیجان در فرزندان خانواده های شاهد و ایثارگر می توان از آن استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


بشرپور، سجاد. (1390).اثربخشی درمان پردازش شناختی بر بهبود علائم پس آسیبی، کیفیت زندگی، عزت نفس و رضایت زناشویی زنان مواجه شده با خیانت زناشویی، دو فصلنامه مشاوره و روان‌درمانی خانواده. 2(2): 193-208.
اسماعیلی، مریم. (1394). مقایسه اثربخشی مداخله متمرکز بر تروما و آموزش مهارت‌های اجتماعی بر توانایی و مشکلات رفتاری دختران شاهد و ایثارگر. پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، 5(2): 127-142.
رضاپور، یاسر.، و اسماعیل بیگی، منیره. (1396). رابطه بین انعطاف‌پذیری و تحمل پریشانی با میانجیگری جهت‌گیری منفی به مشکل نوجوانان بی‌سرپرست و بد سرپرست. فصلنامه مددکاری اجتماعی، 6(3): ۲۲-.۳۱.
رمضانی، شکوفه.، شفیعی، معصومه.، و حیدری راد، حدیث. (1398). اثربخشی درمان پردازش شناختی بر بازنمایی‌های عاطفی منفی و کاهش رفتارهای خود تخریبی معتادان مبتلا به استرس پس از سانحه. اعتیاد پژوهی، 12(48): 241-256.
سیاح، مهدی.، اولی پور، علیرضا.، اردمه، علی.، شهیدی، شکوه.، و یعقوبی عسگرآباد، اسماعیل. (1393). پیش‌بینی سلامت روان و عملکرد تحصیلی دانشجویان از طریق راهبردهای تنظیم شناخت هیجان در دانشجویان دانشگاه جندی‌شاپور اهواز. فصلنامه مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی، 5(1): 37-44.
محمودی، کاووس.، و قائمی، فاطمه. (1396).رابطه بین تنظیم شناختی هیجان با تاب‌آوری در مدیران هلال‌احمر. مجله سلامت روان‌شناختی، 5(3): 52-68.
نامجو، فرهاد.، سجادیان، ایلناز؛ و گل پرور، محسن . (1399). اثربخشی درمان پردازش شناختی بر تنظیم شناختی هیجان و رشد فردی فرزندان خانواده‌های شاهد و ایثارگر. فصلنامه خانواده درمانی کاربردی، 1(4): 17-1.
نریمانی، محمد.، بشرپور، سجاد.، قمری، حسین.، و ابوالقاسمی، عباس. (1390). اثربخشی روش‌های درمان پردازش شناختی و پردازش مجدد هولوگرافیک در کاهش علائم روان شناختی دانش آموزان مواجه شده با آسیب. مجله روان‌شناسی بالینی، 11(3): 41-53.
References
Ahrens, J. & Rexford, L. (2015). Cognitive processing therapy for incarcerated adolescents with PTSD. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 6, 201–216.
Alvarez, J., McLean, C., Harris, A.H.S., Rosen, C.S., Ruzek, J. I. & Kimerling, R. (2011). The Comparative Effectiveness of Cognitive Processing Therapy for Male Veterans Treated in a VHA Posttraumatic Stress Disorder Residential Rehabilitation Program. Journal of Counseling and Clinical Psychology, 79(5), 590-599.
Baker CN, Hoerger M.(2012). Parental child-rearing strategies influence self-regulation, socio-emotional adjustment, and psychopathology in early adulthood: Evidence from a retrospective cohort study. Personality and individual differences. 52(7):800-5.
Boyd, B., Rodgers, C., Aupperle, R., Jak, A. (2016). Case Report on the Effects of Cognitive Processing Therapy on Psychological, Neuropsychological, and Speech Symptoms in Comorbid PTSD and TBI. Cognitive and Behavioral Practice, 23(2), 173–183.
Cai, W., Pan Y, Zhang,  S., Wei, C.,Dong, W., Deng G. (2017). Relationship between cognitive emotion regulation, social support, resilience and acute stress responses in Chinese soldiers: Exploring multiple mediation model. Psychiatry Res. 256:71-8.
Davidson, A. C., & Mellor, D. J. (2001). The adjustment of children of Australian Vietnam veterans: is there evidence for the transgenerational transmission of the effects of war related trauma? Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, 35(3), 345-51.
Dedert,, E. A., Resick, P. A., McFall, M. E., Dennis, P. A., Olsen, M., & Beckham, J. C. (2016). Pilot cases of combined cognitive processing therapy and smoking cessation for smokers with posttraumatic stress disorder. Behavior Therapy, 47(1), 54–65. DOI: 10.1016/j.beth.2015.09.002.
Dillon, D. G., Deveney, C. M., & Pizzagalli, D. A. (2011). From basic processes to realworld problems: how research on emotion and emotion regulation can inform understanding of psychopathology and vice versa. Emotion Review, 3: 74- 82.
Galovski, T.E., Louis, S. & Resick, P.A. (2008). Cognitive Processing Therapy for Posttraumatic Stress Disorder Secondary to a Motor Vehicle Accident: A Single-Subject Report. Cognitive and Behavioral Practice. 15, 287–295.
Garnefski, N., Kraaij, V., & Spinhoven, P. (2001). Manual for the use of the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire. Leiderdorp, The Netherlands: DATEC.
 Garnefski, N., Kraaij, V., & Spinhoven, P. (2002). Manual for the use of the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire. Leiderdorp, The Netherlands: DATEC.
Gross, J. J., Richards, J. M., & John, O. P. (2006). Emotion regulation in everyday life. Emotion regulation in couples and families: Pathways to dysfunction and health, 13-35.
Haller, M., Norman, S. B., Cummins, K., Trim, R. S., Xu, X., Cui, R. … & Tate, S. R. (2016). Integrated Cognitive Behavioral Therapy Versus Cognitive Processing Therapy for Adults With Depression, Substance Use Disorder,
Johnson, B. (1990). The investigation of fatherson interaction and effects on children personality. Mental Health and Family Journal, 45(3), 24-35.
 Johnson, H., & Thompson, A. (2008). The development and maintenance of post- traumatic stress disorder (PTSD) in civilian adult survivors of war trauma and torture: A review. Clinical Psychology Review, 28(1), 36-47.
Kaplan, H., & Sadock, B. (2000). Comprehensive textbook of psychology (7th ed). Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins.
Keough, M. E., Riccardi, C. J., Timpano, K. R., Mitchell, M. A., & Schmidt, N.B. (2010). Anxiety symptomatology: The association with distress tolerance and anxiety sensitivity. Behavior Therapy, 41, 567–574.
Khamis, V. (2012). Impact of war, religiosity and ideology on PTSD and psychiatric disorders in adolescents from Gaza Strip and South Lebanon. Social Science & Medicine Journal, 74(12), 2005-2011.
 Lauraferd, J., Friedlander, J., Reid. & Robert, Cribbie. (2017). Social Support, Self- Esteem, and Stress as Predictors of Adjustment to University among First-Year Undergraduates. Journal of College Student Development, 48­(3), 295-274
Leyro, T. M. Zvolensky, M. J. & Bernstein, A. (2010). Distress tolerance and psychopathological symptoms and disorders: a review of the empirical literature among adults. Psychological bulletin, 136(4), 576.
Monson, C.M., Schnurr, P.P., Resick, P.A., Friedman, M.J., Young- Xu, Y. & Stevens, S.P. (2006). Cognitive Processing Therapy for veterans with military-related posttraumatic stress disorder. Journal of Cuonsling and Clinical Psychology, 74, 898–907.
Pottera, C.M., Vujanovic, A.A., Marshall-Berenz, E.C., Bernsteind, A., Bernsteind, M.O. (2017). Posttraumatic stress and marijuana use coping motives: The mediating role of distress tolerance. Journal of Anxiety Disorders, 25, 437-443.
Resick, P.A. & Schnicke, M.K. (1992). Cognitive processing therapy for sexual assault victims. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 60, 748–756.
Resick, P.A., Nishith, P., Weaver, T.L., Astin, M.C. & Feuer, C.A. (2002). A comparison of cognitive-processing therapy with prolonged exposure and a waiting condition for the treatment of chronic posttraumatic stress disorder in female rape victims. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 70, 867–879.
Rivers, J.W., & Stoneman, Z. (2003). Sibling relationship when a child has autism: Marital stress and support coping. Journal of Autism and developmental disorders, 33: 383-394.
Rutherford HJ, Goldberg B, Luyten P, Bridgett DJ, Mayes LC.(2013). Parental reflective functioning is associated with tolerance of infant distress but not general distress: Evidence for a specific relationship using a simulated baby paradigm. Infant Behavior and Development. 36(4):635-41.
Rutherford, H. J., Goldberg, B., Luyten, P., Bridgett, D. J., & Mayes, L. C. (2013). Parental reflective functioning is associated with tolerance of infant distress but not general distress: Evidence for a specific relationship using a simulated baby paradigm. Infant Behavior and Development, 36(4), 635-641.
Scharf, M. M. (2007).Long- term effects of trauma: Psychosocial functioning of the second and third generation of Holocaust survivors. Development and Psychopathology, 19(2), 603-622.
Schulz, P.M., Resick, P.A., Huber, L.C. & Griffin, M.G. (2014). The effectiveness of Cognitive Processing Therapy for PTSD with refugees in a community setting. Cognitive and Behavioral Practice, 13, 322–331.
Selimbasic, Z., Sinanovic, O., Avdibegovic, E. (2012). Emotional and Behavioral problem in Children of War veterans with posttraumatic stress disorder. The European Journal of Psychiatry, 30(3), 219-230.
Simons, J. S. & Gaher, R. M. (2005). The Distress Tolerance Scale:Development and validation of a self-report measure.  Motivation and Emotion,  29(2), 83-102.
Smith, K., Mason, T., Anderson, NL., Lavender, JM. (2019).Unpacking cognitive emotion regulation in eating disorder psychopathology: The differential relationships between rumination, thought suppression, and eating disorder symptoms among men and women. Eat Behav. 32:95-100.
Solomon, Z. Debby-Aharon, Sh. Zerach, G. Horesh, D.(2011). Marital adjustment, parental functioning, and emotional sharing in war Veterans. Journal of Family Issues. 32(1):127-47.
Strauss AY, Kivity Y, Huppert JD.(2019). Emotion regulation strategies in cognitive behavioral therapy for panic disorder. Behav Ther. 50(3):659-71.
Weine, S., Muzurovic, N., Kulauzovic, Y., Besic, S., Lezic, A., Mujagic, A., Muzurovic, J, Spahovic, D, Feetham, S., Ware, N, Knafl, K., & Pavkovic, I. (2004). Family consequences of refugee trauma. Family Process, 43, 147–160.
Werner, K., & Gross, J.J. (2010). Emotion regulation and psychopathology: a conceptual framework. In A. M. Kring, & D. M. Sloan (Eds.). New York, NY, US: Guilford Press.