اثربخشی طرحواره درمانی بر کیفیت زندگی دختران نوجوان دارای اختلال شخصیت مرزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

2 دانشیار گروه روانشناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

3 دانشیار گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه سمنان، ایران

4 استادیار گروه روان شناسی، دانشگاه سمنان، ایران

چکیده

هدف: هدف این پژوهش تعیین اثربخشی طرحواره درمانی با سه روش فنون شناختی، تجربی و رفتاری بر کیفیت زندگی نوجوانان دارای اختلال شخصیت مرزی بود. روش پژوهش: پژوهش حاضر طرح عاملی آزمایشی واقعی با پیش آزمون و پس آزمون همراه با مرحله پیگیری 2 ماهه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل تمامی بیماران نوجوان دختر در بازه سنی 15 تا 17 و مبتلا به اختلال نشانگان مرزی کلینیک درمانی پیوند بخش عمومی شهر بجنورد در سال 1400-1399 بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده تعداد 40 نفر از آنان انتخاب و در سه گروه آزمایش فنون شناختی، تجربی و رفتاری (هر گروه 10 نفر) و یک گروه گواه (10 نفر) جایگزین شدند. گروه­های‌ آزمایش تحت بیست جلسه 90 دقیقه­ای طرحواره درمانی با فنون شناختی، تجربی و رفتاری یانگ و همکاران (2003) قرار گرفتند؛ اما گروه گواه هیچ‌گونه مداخله‏ای دریافت نکرد و در لیست انتظار باقی ماند. ابزارهای پژوهش پرسشنامه ویژگی‌های شخصیت مرزی کریگ و همکاران (2005) و پرسشنامه کیفیت زندگی توسط وار و شوربون (1992) بودغ داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‏گیری مکرر تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد طرحواره درمانی با فنون سه گانه شناختی، تجربی و رفتاری در افزایش کیفیت زندگی (704/56=F، 001/0=P) و ابعاد عملکرد جسمی (950/20=F؛ 001/0=P)، محدودیت سلامت جسمانی (484/20=F؛ 001/0=P)، درد بدنی (135/21=F؛ 001/0=P)، سلامت عمومی (900/9=F؛ 001/0=P)، سرزندگی (290/8=F؛ 001/0=P)، عملکرد ­اجتماعی (027/13=F؛ 001/0=P)، محدویت مشکلات هیجانی (036/7=F؛ 001/0=P) و بهزیستی هیجانی (252/8=F؛ 001/0=P)  موثر است و این تاثیر در مرحله پیگیری پایدار بود (05/0>P). نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش حاضر، می­توان گفت که طرحواره درمانی می­­تواند به عنوان یک شیوه درمانی بر اساس فنون سه گانه شناختی، تجربی و رفتاری برای افزایش کیفیت زندگی دختران نوجوانان مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در مراکز درمانی به کار برده شوند.

کلیدواژه‌ها


آذرفر، فاطمه.، مکوند حسینی، شاهرخ.، و صباحی، پرویز. (1398 الف). بررسی تاثیر درگیری خانواده در اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیک کوتاه مدت بر بهبود نوجوانان دختر دارای علائم اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه خانواده پژوهی، 15(57): 125-105.
آذرفر، فاطمه.، مکوند حسینی، شاهرخ.، و صباحی، پرویز. (1398 ب). اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیک کوتاه مدت گروهی بر کیفیت زندگی دختران نوجوان با علایم اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه پژوهش در سلامت روانشناختی، 13(2): 114-100.
اسماعیلیان، نسرین.، دهقانی، محسن.، مرادی، علیرضا.، و خطیبی، علی. (1399). سوگیری توجه و حافظه کاری در افراد دارای نشانه‌های اختلال شخصیت مرزی با و بدون سابقه خودجرحی. مجله تازه­های علوم شناختی، 22(1): 48-36.
افرا، ارغوان.، سنیسل بچاری، شیما.، رحیمی حسن آباد، ویدا.، و روهنده، روح الله. (1398). بررسی ارتباط بین کیفیت زندگی و سواد سلامت دانشجویان دانشکدۀ علوم پزشکی آبادان. نشریه آموزش پرستاری، 8(1): 60-53.
آهوان، مسعود.، قوتی، عاطفه.، و یعقوبی، محمد. (137). اثربخشی طرحواره درمانی گروهی بر بهبود طرحواره‏های ناسازگار اولیه و تنظیم هیجان در افراد دارای اختلال شخصیت مرزی با رفتار خودزنی و خودکشی دختران نوجوان بین ۱۴ تا ۱۸ سال مشهد. فصلنامه ایده های نوین روانشناسی، 2(6): 14-1.
بیداری، فرزانه.، و حاجی علیزاده، کبری. (1398). اثربخشی طرحواره درمانی بر راهبردهای شناختی هیجان، تحمل پریشانی و ناگویی خلقی بیماران مبتلا به اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه مطالعات روانشناختی، 15(2): 10-1.
ثمین، طاهره.، و اخلاقی کوهپایی، حسین. (1398). پیش‌بینی امید به زندگی برمبنای کیفیت زندگی، استرس ادراک شده و خستگی در بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس. فصلنامه علمی پژوهشی روانشناسی سلامت، 8(29): 118-101.
حسینی امام، سیده سامرا.، نجفی، محمود.، مکوند حسینی، شاهرخ.، صلواتی، مژگان.، و رضایی، علی محمد. (1398). مقایسه اثربخشی آموزش مهارت تنظیم هیجان مبتنی بر مدل گراس و مدل لینهان بر افکار خودکشی در نوجوانان دارای نشانگان بالینی شخصیت مرزی. مطالعات روانشناختی، 15(1): 146-131.
خدابنده­لو، سعید.، نجفی، محمود.، و رحیمیان بوگر، اسحق. (1396). اثربخشی طرحواره درمانی ذهنیت مدار بر کاهش علایم خودشیفتگی مبتلایان به اختلال شخصیت خودشیفته: پژوهش مورد-منفرد. مجله تحقیقات علوم رفتاری، 15(3): 330-321.
ذکی بخش محمدی، نسیم.، بشرپور، سجاد.، نریمانی، محمد.، و کرد، مسلم. (1398). حافظه‌ کاری و اختلال شخصیت: بررسی اثربخشی آموزش حافظه‌ی کاری با محرک عاطفی بر کاهش رفتارهای خودجرحی افراد دارای اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه روانشناسی شناختی، 7(4): 62-49.
زرگر، یدالله.، سجادی، سیده فاطمه.، مهرابی زاده هنرمند، مهناز.، و ارشدی، نسرین. (1393). اعتباریابی مقیاس ویژگی‌های شخصیت مرزی در دانش‌آموزان دبیرستانی شهر شیراز. مجله مطالعات علوم پزشکی، 25(4): 352-338.
سلطانی، زیبا.، علیپور، گیتا.، قاسمی جوبنه، رضا.، و سلیمی، هادی. (1397). اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیکی بر تنظیم هیجان و کیفیت زندگی زنان مبتلا به اختلال شخصیت مرزی شهرکرد در سال ۱۳۹۴. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، 26(3): 55-47.
عباسی، فروغ.، مرادی منش، فردین.، نادری، فرح.، و بختیارپور، سعید. (1399). اثربخشی طرحواره درمانی بر تنظیم شناختی هیجان و کیفیت زندگی در افراد مبتلا به آسم. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 63(2): 2454-2446.
محمدی‌زاده، لادن.، مکوندی، بهنام.، پاشا، رضا.، بختیارپور، سعید.، و حافظی، فریبا. (1397). سنجش اثربخشی رفتار درمانی دیالکتیکی و طرحواره‌ درمانی بر کاهش میزان رفتار تکانشی ‌در آشفتگی شخصیت مرزی. مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان، 27(106): 53-44.
مهتدی جعفری، سارا.، عشایری، حسن.ف و بنیسی، پریناز. (1398). اثربخشی آموزش فنون طرح‌واره درمانی بر سلامت روان و کیفیت زندگی زنان مبتلا به اختلال ملال پیش از قاعدگی: پی‌گیری یک‌ماهه. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 25(3): 291-278.
References
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5®). American Psychiatric Pub.
Chaijinda, K., Plianbangchang, P., Sripariwuth, E., & Jetiyanon, K. (2019). Quality of life of patients with chronic liver disease as measured by the abbreviated version of the world health organization quality of life scale. Thai Journal of Pharmacy Practice3(2), 35-40.
Chakhssi, F., Zoet, J. M., Oostendorp, J. M., Noordzij, M. L., & Sommers-Spijkerman, M. (2021). Effect of psychotherapy for borderline personality disorder on quality of life: a systematic review and meta-analysis. Journal of personality disorders35(2), 255-269.
Coyle, T. N., Shaver, J. A., & Linehan, M. M. (2018). On the potential for iatrogenic effects of psychiatric crisis services: The example of dialectical behavior therapy for adult women with borderline personality disorder. Journal of consulting and clinical psychology86(2), 116-129.
Crick, N., Murray–Close, D., & Woods, K. (2005). Borderline personality features in childhood: A short-term longitudinal study. Development and psycho pathology17(4), 1051-1070.
Dadomo, H., Panzeri, M., Caponcello, D., Carmelita, A., & Grecucci, A. (2018). Schema therapy for emotional dysregulation in personality disorders: a review. Current opinion in psychiatry31(1), 43-49.
Fowler, J. C., Madan, A., Allen, J. G., Oldham, J. M., & Frueh, B. C. (2019). Differentiating bipolar disorder from borderline personality disorder: Diagnostic accuracy of the difficulty in emotion regulation scale and personality inventory for DSM-5. Journal of Affective Disorders245(1), 856-860.
Hsieh, L. F., Lin, Y. T., Wang, C. P., Liu, Y. F., & Tsai, C. T. (2020). Comparison of the effect of Western-made unloading knee brace with physical therapy in Asian patients with medial compartment knee osteoarthritis—A preliminary report. Journal of the Formosan Medical Association119(1), 319-326.
Jones, J., Penner, F., Schramm, A. T., & Sharp, C. (2019). Experiential avoidance in adolescents with borderline personality disorder: comparison with a non-BPD psychiatric group and healthy controls. Cognitive behaviour therapy, 2(5), 1-13.
Khasho, D. A., Van Alphen, S. P. J., Heijnen-Kohl, S. M. J., Ouwens, M. A., Arntz, A., & Videler, A. C. (2019). The effectiveness of individual schema therapy in older adults with borderline personality disorder: Protocol of a multiple-baseline study. Contemporary clinical trials communications14(2), 15-31.
Knight, M. J., Lyrtzis, E., & Baune, B. T. (2020). The association of cognitive deficits with mental and physical Quality of Life in Major Depressive Disorder. Comprehensive Psychiatry97, 152147.
Luyten, P., Campbell, C., & Fonagy, P. (2020). Borderline personality disorder, complex trauma, and problems with self and identity: A social‐communicative approach. Journal of personality88(1), 88-105.
Navarro-Haro, M. V., Botella, C., Guillen, V., Moliner, R., Marco, H., Jorquera, M., & Garcia-Palacios, A. (2018). Dialectical Behavior Therapy in the Treatment of Borderline Personality Disorder and Eating Disorders Comorbidity: A Pilot Study in a Naturalistic Setting. Cognitive Therapy and Research, 2(5), 1-14.
Orme, W., Bowersox, L., Vanwoerden, S., Fonagy, P., & Sharp, C. (2019). The relation between epistemic trust and borderline pathology in an adolescent inpatient sample. Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation6(1), 13-23.
Patton, J. H., Stanford, M. S., & Barratt, E. S. (1995). Factor structure of the Barratt impulsiveness scale. Journal of clinical psychology51(6), 768-774.
Peled, O., Bar-Kalifa, E., & Rafaeli, E. (2017). Stability or instability in avoidant personality disorder: Mode fluctuations within schema therapy sessions. Journal of behavior therapy and experimental psychiatry57, 126-134.
Quenneville, A. F., Kalogeropoulou, E., Küng, A. L., Hasler, R., Nicastro, R., Prada, P., & Perroud, N. (2020). Childhood maltreatment, anxiety disorders and outcome in borderline personality disorder. Psychiatry research284(2), 1126-1188.
Rahtz, D. R., Sirgy, M. J., Grzeskowiak, S., & Lee, D. J. (2020). Developing Quality-of-Life Pedagogy in Marketing Courses: A Structured Approach. In Teaching Quality of Life in Different Domains (pp. 129-153). Springer, Cham.
Robertson, S., Cooper, C., Hoe, J., Lord, K., Rapaport, P., Marston, L., & Livingston, G. (2020). Comparing proxy rated quality of life of people living with dementia in care homes. Psychological medicine50(1), 86-95.
Selby, E. A., & Joiner, T. E. (2013). Cascades of emotion: The emergence of borderline personality disorder from emotional & behavioral dysregulation. Review of General Psychology, 13(3): 219.
Thompson, K. N., Jackson, H., Cavelti, M., Betts, J., McCutcheon, L., Jovev, M., & Chanen, A. M. (2019). Number of borderline personality disorder criteria and depression predict poor functioning and quality of life in outpatient youth. Journal of personality disorders, 5(2), 1-14.
Ustaoğlu, G., Göller Bulut, D., Gümüş, K. Ç., & Ankarali, H. (2019). Evaluation of the effects of different forms of periodontal diseases on quality of life with OHIP‐14 and SF‐36 questionnaires: A cross‐sectional study. International journal of dental hygiene17(4), 343-349.
Videler, A. C., Van Alphen, S. P., Van Royen, R. J., Van der Feltz-Cornelis, C. M., Rossi, G., & Arntz, A. (2018). Schema therapy for personality disorders in older adults: a multiple-baseline study. Aging & mental health22(6), 738-747.
Ware J. J. E., & Sherbourne, C. D. (1992). The MOS 36-item short-form health survey (SF-36): I. Conceptual framework and item selection. Medical care, 2(5), 473-483.
Wetterborg, D., Dehlbom, P., Långström, N., Andersson, G., Fruzzetti, A. E., & Enebrink, P. (2020). Dialectical behavior therapy for men with borderline personality disorder and antisocial behavior: A clinical trial. Journal of Personality Disorders34(1), 22-39.
Winsper, C., Bilgin, A., & Wolke, D. (2020). Associations between infant and toddler regulatory problems, childhood co‐developing internalising and externalising trajectories, and adolescent depression, psychotic and borderline personality disorder symptoms. Journal of Child Psychology and Psychiatry61(2), 182-194.
Zeynel, Z., & Uzer, T. (2020). Adverse childhood experiences lead to trans-generational transmission of early maladaptive schemas. Child abuse & neglect99(2), 104-126.